Písek – zamek

Historia

   Królewskie miasto Písek zostało założone przed 1254 rokiem na surowym korzeniu, na prawym brzegu Otavy, naprzeciwko starszej osady. Jego lokalizacja była niezwykle korzystna, ponieważ co najmniej od XI wieku przez Písek biegł ważny szlak handlowy, którym między innymi transportowano do komory celnej sól z austriackiej Pasawy. Szlak ten był częścią ważnej drogi handlowej łączącej Bałtyk z regionem dorzecza Dunaju. Ku jego oraz miasta ochronie król Przemysł Ottokar II wzniósł zamek, po raz pierwszy poświadczony źródłowo w 1258 roku.
   Zamkiem zarządzał królewski burgrabia, który był dowódcą wojskowym i miał w ręku administrację całego okolicznego majątku władcy. W Písku często bywał również sam Ottokar II. W XIV wieku także kolejni królowie często odwiedzali zamek: Jan Luksemburczyk, a po nim Karol IV, mieszkający na zamku zwłaszcza w latach 1352–1363. Król Wacław IV był ostatnim monarchą, który mieszkał w Písku. W 1419 roku zapisał go burgrabiemu piseckiemu Janowi Hájkovi z Hodětína, zaznaczył jednak aby zamek nie był sprzedawany ani zastawiany cudzoziemcom.
   Na początku rewolucji husyckiej zamek przejęła rada miejska. Aż do 1453 roku brakuje o nim informacji, dopiero wówczas król Władysław Pogrobowiec przekazał go niejakiemu Malovcowi. Jeden z kolejnych właścicieli, Jindřich z Jenštejna inwestował w prace budowlane na zamku. Wiadomo, iż w 1479 roku dużą salę skrzydła zachodniego ozdobił późnogotyckimi malowidłami ściennymi. W 1509 roku bracia Hynek Pluh z Rabštejna, Jan, Šebestián, Hynek, Beneš, Kryštof i Štěpán sprzedali zamek miastu Písek. Prawdopodobnie część warowni zaczęła wówczas służyć jako magazyny, część została opuszczona, a skrzydło wschodnie przekształcono na ratusz. Pożar który dotknął miasto w 1532 roku, zniszczył także i zamek. Od tamtego momentu popadł on w całkowite zaniedbanie i ruinę. W 1547 roku opisywany był jako opuszczony.
   Na samym początku wojny trzydziestoletniej Písek został zdobyty przez armię cesarską. W 1621 roku zamek i miasto zostały skonfiskowane i przejęte przez Martina de Hoeff-Huerta i Filipa Arrizago. Ten ostatni dwa lata później oddał swoją część Huercie, który wybrał zamek na swoją rezydencję i wzniósł w pobliżu browar, co przyczyniło się do destrukcji kaplicy zamkowej. Po jego śmierci w 1637 roku warownia została opuszczona, a następnie zaczęła służyć potrzebom miejskim, mieszcząc zakłady solne, sklepy, magazyny i więzienie, założono w nim także koszary. W 1751 roku rozebrano skrzydło północne, a następnie w 1851 roku wyburzono całe skrzydło wschodnie wraz z wieżą.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na terenie miasta Písek, w północnej części zachodniego bloku zabudowy. Jego zachodnia część graniczyła z rzeką Otavą, wschodnia wychodziła natomiast w kierunku jednego z narożników rozległego miejskiego kwartału rynku. Zamek zintegrowany był z murami miejskimi, lecz jednocześnie był założeniem niezależnym, bronionym własnymi obwarowaniami. Zabezpieczał przeprawę przez rzekę, znajdującą się w bliskiej jego odległości po stronie północnej. Z mostem łączyła go jedna z bram miejskich zwana Praską lub Dolną, w północno-zachodnim narożniku murów miejskich. Dwie kolejne bramy miejskie umożliwiały wjazd do Písku na południu (Brama Putimska) oraz na południowym – wschodzie (Górna, zwana także Budějovicką). Każdy kto wjeżdżał do miasta, czy to od strony Prachatic czy od Budějovic musiał minąć zamek, aby dostać się do Bramy Praskiej, gdzie drogi następnie się rozchodziły. Jedna z nich przekraczała rzekę na moście i kierowała się do Pilzna i Chebu, druga, jak sugeruje nazwa bramy, prowadziła bezpośrednio do Pragi.
   Rdzeń zamku tworzyły cztery skrzydła budynków otaczające czworoboczny dziedziniec o długości zachodniego boku wynoszącej 12 metrów. Otaczał go zewnętrzny mur parchamu oraz nawodniona fosa, której rolę od zachodu pełniła rzeka. Prowadzącą do miasta bramę umieszczono od strony wschodniej. Wiodły do niej dwa równolegle ułożone mosty zwodzone: jeden do większego przejazdu dla konnych, drugi do mniejszej furty dla pieszych. Następnie po pokonaniu międzymurza i przejazdu w skrzydle mieszkalnym osiągało się główny dziedziniec. Nad bramą górowała jedna z trzech czworobocznych wież głównej części zamku. Dwie kolejne usytuowano w narożnikach zachodnich. W skrzydle południowym usytuowano kaplicę, której trójbocznie zamknięte prezbiterium stanowiło południowo – wschodni narożnik zamku. Ponieważ dziedziniec był wysoko nad poziomem parchamu i rzeką, pod gospodarczym przyziemiem skrzydeł zamku znajdowały się jeszcze piwnice, pierwotnie zwieńczone płaskimi sufitami. Oba niższe poziomy były oświetlane od zachodu (od rzeki) przez szereg wąskich prostokątnych okien. Wejście na parter skrzydła zachodniego wiodło z dziedzińca poprzez ostrołukowy portal. Pomieszczenia w przyziemiu i na pierwszym piętrze, które pełniło funkcje mieszkalne, połączone były murowanym, arkadowym krużgankiem. Pierwotnie otaczał on dziedziniec ze wszystkich stron i składał się z ośmiobocznych filarów, podtrzymujących sklepienie krzyżowo – żebrowe. Po stronie południowej dziedzińca, prawdopodobnie w pobliżu kaplicy, znajdowała się klatka schodowa, wiodąca na piętro krużganków i dalej do poszczególnych komnat oraz na emporę kaplicy. Piętro skrzydła zachodniego mieściło dużą salę zwieńczoną trzema polami sklepienia krzyżowo – żebrowego, umieszczonymi na wysokości około 9 metrów. Komnata ta była oświetlona od zachodu trzema wysokimi, ostrołukowymi oknami z bocznymi ławami usytuowanymi w niszach, a jej ściany pokryto w 1479 roku ściennymi malowidłami. Z niszy południowego okna schody (umieszczone w grubości muru) wiodły na poddasze. Na południowej stronie portal wiódł do mniejszej, komnaty, także sklepionej krzyżowo – żebrowo.

Stan obecny

   Z dawnego zamku do dnia dzisiejszego zachowało się pozbawione wież skrzydło zachodnie oraz mur obwodowy skrzydła północnego. W istniejącym budynku zobaczyć można dużą gotycką salę z pierwotnym sklepieniem i kopiami polichromii ściennych oraz dolną część pierwotnych krużganków. Na zamku funkcjonuje muzeum, którego na początku XX wieku dyrektorem był słynny czeski historyk August Sedláček.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.