Písek – kościół Narodzenia Panny Marii

Historia

   Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny został zbudowany w pierwszej połowie XIII wieku w południowo-zachodniej części ówczesnego miasta, w sąsiedztwie muru obronnego. Być może już w 1240 roku rozpoczęto budowę prezbiterium i wschodnich ścian obu naw bocznych oraz zakrystii. Po zakończeniu budowy murów obwodowych, prezbiterium tymczasowo zadaszono i zamknięto od zachodu prowizoryczną ścianą, by móc rozpocząć odprawianie nabożeństw. W następnym etapie wzniesiono dwie wieże zachodnie i mury obwodowe korpusu nawowego. Po jego zadaszeniu tymczasowa ściana w prezbiterium mogła być już usunięta, a gotowy kościół mógł być konsekrowany, co miało miejsce w latach 60-tych XIII wieku.
   W 1489 roku na miejscu pierwotnej wieży południowej zaczęto budować nową, masywną dzwonnicę, nad którą prace przedłużyły się aż do początku XVI wieku. Pod koniec XV stulecia wymieniono również oba portale wejściowe, wykonane przez mistrza Mikuláša Píseckiego, a w pierwszej połowie XVI wieku w zachodnią część nawy głównej wstawiono emporę. Po wielkim pożarze wieży w ostatnim dniu 1555 roku, zmieniono sposób zadaszenia obu naw bocznych. Dachy pulpitowe zastąpiono wówczas trzema poprzecznymi dachami namiotowymi.
   Kolejne przekształcenia nastąpiły już w stylistyce barokowej. W 1726 roku przed północnym portalem wejściowym dostawiono kruchtę, a w latach 1741-1743 po stronie południowej korpusu wzniesiono kaplicę św. Jana Nepomucena. Ostatnie zmiany budynku nastąpiły w latach 1855-1856, kiedy to zmieniono sposób wejścia na emporę. Schody przy większej wieży zostały wyburzone, a nowa klatka schodowa powstała w grubości poszerzonego muru zachodniego. W tym samym czasie usunięto przedsionek przed portalem północnym i zburzono starą zakrystię po północnej stronie prezbiterium. W 1858 roku po pożarze naprawiona wieża północna uzyskała obecny wygląd. Dwa lata później na wieży południowej umieszczono zegary, które przeniesiono z rozebranej wieży zamkowej. Z powodu złego stanu technicznego kościoła w 1929 roku rozpoczęto jego gruntowną renowację.

Architektura

   Kościół został wzniesiony jako wczesnogotycka pseudobazylika o trzech nawach, z których nawa główna od wschodu zakończona była równym jej szerokością prezbiterium o zamknięciu trójbocznym. Po stronie północnej do prezbiterium przystawiona została prostokątna w planie zakrystia. Przy fasadzie zachodniej wzniesiono dwie czworoboczne wieże: masywną południową, wystającą poza bryłę świątyni, oraz smuklejszą północną, która w XV wieku zastąpiła starszą o mniejszych gabarytach. Do południowej ściany prezbiterium dobudowana została kaplica. Najstarszy portal wejściowy zainstalowano w północnej nawie, lecz jeszcze w drugiej połowie XIV wieku przepruto kolejne wejście na osi fasady zachodniej.
   Wieża południowa posiada mury o aż 3,8 metra grubości, a jej wysokość do poziomu galerii wynosi 42,5 metra. Naroża wieży wzmocnione zostały większymi kwadrami, wyróżniającymi się obecnie na tle otynkowanych elewacji. Wnętrze wieży podzielono na pięć kondygnacji z których niższe oświetlane są przez niewielkie czworoboczne okienka, a górna (gdzie zawieszono dzwony) przez duże okna ostrołukowe.
   Wnętrze korpusu nawowego, prezbiterium i kaplicy południowej zwieńczone zostało sklepieniami krzyżowo – żebrowymi. W korpusie jedno pole sklepienia nawy głównej odpowiada dwóm polom sklepienia w nawach bocznych. Osadzono je na masywnych, czworobocznych filarach,  między którymi utworzono ostrołukowe arkady. Na filarach zachowały się średniowieczne polichromie, z których najstarsze sięgają 1270 roku (Madonna z dzieciątkiem i dwoma aniołami), a większość XIV wieku. Pierwotnie oświetlenie zapewniały wąskie, ostrołukowe okna, do dziś zachowane jedynie w prezbiterium i w fasadzie zachodniej. Nawa główna pierwotnie prawdopodobnie nie posiadała własnych okien, a doświetlana była jedynie przez otwory w nawach bocznych. W pierwszej połowie XVI wieku w zachodniej części nawy głównej umieszczono emporę z kruchtą w przyziemiu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa farnostpisek.cz, Farní kostel Narození Panny Marie.