Panna – zamek

Historia

   Zamek Panna został wzniesiony w 1421 roku w okresie trwających w Czechach wojen husyckich. W roku tym sławny husycki wódz i polityk Jan Žižka podbił okoliczne ziemie, dla obrony których wzniósł zamek Kalich nad Třebušínem. Po odejściu zostawił w nim wraz z załogą swego brata Jaroslava, któremu powierzył ukończenie prac. Sytuację tą spróbował wykorzystać katolicki możnowładca Zikmund z Vartemberka, skuszony hojnymi nadaniami ziemskimi przez króla Zygmunta Luksemburczyka. Jego atak i oblężenie zamku Kalich nie powiodły się jednak. Vartemberk nie zrezygnował i w celu szachowania przeciwników zbudował na północny zachód od Kalicha, w odległości zaledwie półtora kilometra od niego, swój własny zamek zwany Panna. Dodatkowo na południowym wschodzie podobne zadanie powierzył zamkowi Litýš. Nazwa nowej warowni – Panna (Dziewica) była symboliczna, chociaż dzisiaj nie wiadomo dokładnie, czy odnosiła się do symbolu Vartemberków czy Świętej Maryii Dziewicy, jako przeciwieństwa do husyckiego Kalicha (Kielicha).
   Katolicka Panna została oblężona przez husytów już w 1422 roku, lecz vartemberski garnizon zdołał się obronić. Po raz drugi husyci podeszli pod zamek latem 1423 roku. Tym razem oblężeniem dowodził sam Jan Žižka, który zdołał przełamać obronę i zdobyć zamek. Husytom udało się więc zlikwidować zagrożenie swojego Kalicha od zachodu, a Panna stała się ich istotnym punktem obrony, aż do zakończenia wojen, czyli do klęski skrajnego odłamu husytów pod Lipanami w 1434 roku. Dowództwo nad zamkiem powierzono Haškowi Čelechovcowi z Kralovic, który dokonał jego rozbudowy i wzmocnienia. W 1437 roku cesarz Zygmunt nakazał Zikmundowi z Vartemberka zburzenie Panny oraz Kalicha, które w powojennym okresie stały się gniazdami srożących się po okolicy rozbójników.

Architektura

   Zamek usytuowano na skalistym wzgórzu o wysokości 594 m. n.m. Droga do niego prowadziła od południowego – wschodu, z kierunku wsi Řepčice. Wpierw podchodziła pod wschodnie zbocze wzniesienia, a następnie stopniowo obchodziła szczyt po stronie północnej i zachodniej. Prawdopodobnie w tamtym miejscu ulokowano pierwszą bramę, poprzedzoną niewielkim, drewniano – ziemnym przedbramiem. Za nią w kierunku wschodnim rozciągał się rozległy obszar podzamcza, będący w stanie zapewnić wystarczającą przestrzeń i zaplecze dla dużej armii. Zabudowa podzamcza była dość skromna i składała się z dwóch prostokątnych w planie budynków: jednego przystawionego do obwarowań tuż przy bramie i drugiego, także przylegającego  do fortyfikacji obwodowych, na południowy wschód od wejścia. Obydwa, podobnie jak obwarowania podzamcza, wzniesione były z drewna na kamiennej podmurówce. Długi południowy ciąg obwarowań podzamcza wzmocniono trzema dużymi bastionami, przystosowanymi do użycia broni ogniowej. Spośród nich bastion południowo – zachodni był wysunięty w przedpole, odgrodzony przekopem od podzamcza i zwieńczony drewnianą nadbudową, upodabniającą go bardziej do wieży. Kontrolował on niebezpieczny obszar na zachód od zamku, który w latach 1422 – 1423 służył husytom jako kluczowe miejsce w trakcie oblężeń.
   Droga do zamku górnego prowadziła pod górę północno – zachodnim zboczem, zabezpieczonym drewniano – ziemnymi obwarowaniami drugiej bramy zamkowej (trzeciej jeśli osobno liczyć zewnętrzne przedbramię), a następnie czwartej bramy po stronie północnej. Poniżej niej, od północy usytuowano jeszcze jedną linię obrony wzmocnioną czwartym drewniano – ziemnym bastionem.
   Zabudowę zamku górnego, który zajmował wąski szczyt skalistej grani, trudno obecnie wiarygodnie odtworzyć. Prawdopodobnie naprzeciwko wjazdu na dziedziniec, na północno-zachodnim krańcu, znajdowała się wieża o wymiarach około 6 x 5,8 metra, górująca nad położoną niżej drogą dojazdową. Na południowym wschodzie stał zapewne główny budynek zamku, czworoboczny pałac długości boków około 10 metrów, być może o wieżowym charakterze, z przyziemiem wyciosanym w skale. Zarówno wieża, jak i pałac były ogrzewane kaflowymi piecami. Od strony południowej, skalny grzbiet tworzył wąskie przejście, którym schodziło się na niewielki płaski obszar leżący na południowym stoku, poniżej górnego zamku. Zapewniał on dobrą kontrolę podzamcza.

Stan obecny

   Zamek z powodu wykorzystanie do jego budowy głównie materiałów nietrwałych, nie zachował się do czasów współczesnych. Widoczne są jedynie pozostałości obwarowań ziemnych. Warownię pokrywa obecnie las, niemniej jednak z zachodniej i wschodniej części skalnego grzbietu roztacza się widok na sąsiedni Kalich, a także daleka panorama.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa castles.cz, Hrad Panna.
Strona internetowa ohradech.eu, Panna.