Panenský Týnec – kościół Panny Marii

Historia

   We wczesnym średniowieczu wieś była własnością klasztoru Kladruby, lecz w XIII wieku została przejęta przez panów z Žerotína. Około 1280 roku jeden z członków tego rodu, Plichta ze Žerotína ufundował w niej klasztor klarysek. Jego pierwszą, jeszcze drewnianą świątynię wybudowano prawdopodobnie niedługo po fundacji. Wznoszenie kościoła murowanego rozpoczęto około 1371 roku, choć prace te już w 1382 roku zostały wstrzymane przez groźny pożar. Początek wojen husyckich oznaczał definitywne przerwanie budowy. W 1420 roku klasztor został spalony przez husytów, a klaryski musiały wyjechać do klasztoru św. Agnieszki w Pradze. Po zakończeniu wojen siostry powróciły do Panenskiego Týnca, gdzie przed 1443 rokiem Jaroslav i Plichta z Žerotína sfinansowali naprawy klasztoru.
   Po wygaśnięciu rodu panów z Žerotína majątek należał do rodziny Lobkowiców, a później do rodziny Zajíców z Hazmburka, którzy wspierali klasztor do 1497 roku. W 1548 roku klasztor przebudowano w stylu renesansowym, lecz gdy w 1624 roku cesarz Ferdynand II odrestaurował klasztor św. Agnieszki, część zakonnic przeniosła się ponownie do Pragi. W 1643 zabudowania klasztorne i nieukończony kościół w Panenskim Týncu ponownie strawił pożar. Ówczesna przeorysza klarysek Anna Klara z
Bystřicy postanowiła całkowicie opuścić zrujnowaną zabudowę.
   W 1744 roku przy nieukończonym kościele wzniesiono nową barokową dzwonnicę, co już nieodwracalne uniemożliwiło ukończenie pierwotnej koncepcji trójnawowego kościoła. Po zniesieniu konwentu klarysek przez cesarza Józefa II w 1782 roku, zabudowa klasztoru należała do funduszu religijnego, od którego odkupił je praski mieszczanin Jan Tuscany. W pierwszej połowie XIX wieku jego potomkowie przebudowali klasztorne budynki na pałac, który w 1945 roku został znacjonalizowany i przeszedł na własność skarbu państwa.

Architektura

   Kościół klasztorny Panny Marii planowany był jako trójnawowa budowla o kwadratowym w planie korpusie i wydłużonym trójprzęsłowym prezbiterium z wielobocznym zamknięciem po stronie wschodniej. Całość miała być opięta zewnętrznymi przyporami i zwieńczona wewnątrz sklepieniami krzyżowo – żebrowymi. Prezbiterium osiągnęło 21 metrów długości, 9 metrów szerokości i ponad 20 metrów wysokości. Ponadto zdołano wznieść jedynie część ścian obwodowych korpusu nawowego, zwłaszcza po stronie południowej, gdzie planowany był ozdobny portal wejściowy. W jego wnętrzu sklepienie podtrzymywać miały cztery ośmioboczne filary, a w zachodniej części znajdować się miała empora. Przy budowie świątyni prawdopodobnie brała udział strzecha budowlana sławnego architekta Petra Parléřa.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Foltýn D., Sommer P., Vlček P., Encyklopedie českých klášterů, Praha 1998.

Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa wikipedia.org, Nedostavěný chrám v Panenském Týnci.