Pajrek – zamek

Historia

   Pierwotna nazwa zamku – Baiereck odwołuje się do jego lokalizacji w pobliżu bawarskiej granicy. Tereny te należały do panów z Janovic, między innymi założycieli nieodległego zamku Klenova. Z Pajreku jako pierwszy pisał się w 1356 roku Něpr (de Pawrek z Janovic).
   Na początku XV wieku Pajrek zajmowali bracia Jan, Tomášek i Vácslav. W 1419 roku, jako iż każdy z nich znalazł sobie żonę, podzielili się majątkiem i zamkiem. W okresie wojen husyckich Jan stanął po stronie Jana Žižki i Taborytów, ale nie trwało długo, jak uległ namowom katolików i w 1426 roku zapewnił przemarsz bawarskim oddziałom plądrującym okolice Klatova. Gdy w regionie przewagę zaczęli zdobywać husyci, Jan po raz kolejny zmienił stronę konfliktu, co z kolei doprowadziło do licznych sporów z katolickim możnowładcą, Oldřichem z Rožemberka.
   W drugiej połowie XV wieku Pajrek odegrał ważną rolę w konfliktach zbrojnych z Bawarią. W 1467 roku w jego pobliżu armia królewska, dowodzona przez Racka z Janovic, pokonała bawarskich krzyżowców. W odwecie, po śmierci Racka, w 1472 roku Bawarczycy zdobyli i spalili Pajrek. Jeszcze w 1504 roku wspominany był on w dokumentach jako zniszczony. W 1512 roku ruinę kupił Jindřich Kostomlatski z Vřesovic, który odbudował zamek i przemienił go w gniazdo rozbójników, napadających w okolicy na podróżnych i kupców. Ostatecznie Jindřich został schwytany i ścięty na zamku praskim w 1520 roku. W 1547 Pajrek kupił Jan Koc z Dobrše. Na stałe mieszkał on w zamku w Bystřici nad Úhlavou, przez co stary i niewielki Pajrek został opuszczony i popadł w ruinę.

Architektura

   Głównym elementem zamku była bardzo duża, kwadratowa w planie wieża o długości boku wynoszącej 15,8 metra, grubości murów dochodzącej do 2,4 metra i co najmniej trzech kondygnacjach. Opierała się ona na szczycie dużych granitowych głazów, które uformowały grzbiet wniesienia, rozciągający się na linii wschód – zachód. Teren ten został wykorzystany przy budowie zamku w ten sposób, że szczeliny między głazami zostały pogłębione i wykute po stronie zachodniej na kształt dwóch głębokich, poprzecznych rowów. Za nimi, na północnym skraju skały znajdowała się rzeczona wieża, otoczona z trzech stron murem obronnym, który dochodził do jej północno – zachodniego i północno – wschodniego boku. Brama wjazdowa znajdowała się po wschodniej stronie, dostępnej przez kolejny głęboki, poprzeczny rów, w którym po prawej stronie znajdowała się pierwotnie studnia lub zbiornik na wodę deszczową. W północno-wschodnim narożniku obwodu murów znajdowała się mała kwadratowa wieżyczka, dostępna bezpośrednio z dziedzińca i prawdopodobnie połączona mostem zwodzonym z główną wieżą, oddaloną zaledwie o 2 metry. Mniejsza wieża skomunikowana była również z gankiem w koronie murów obronnych oraz posiadała dojście do wspomnianego już zbiornika na wodę. Po północnej stronie zbocza pod główną wieżą znajdowało się gospodarcze podzamcze z drewnianą lub szkieletową zabudową.
   Wieża posiadała częściowo wykute w skale przyziemie oraz zwieńczone płaskim stropem pierwsze piętro, dostępne od zachodu wąskimi drzwiami. Wiodły ku nim zewnętrzne, drewniane schody ze skalnego dziedzińca. Wrota były zamykane zasuwą, a po ich prawej stronie w grubości muru znajdował się krótki ślepy korytarz, prawdopodobnie pierwotnie przeznaczony na klatkę schodową. Pod parterem wieży znajdował się jeszcze głęboki loch czy też sztolnia, dostępna otworem z południowego stoku.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z wieży pozostała tylko cała ściana zachodnia i część północnych i wschodnich murów. Ściana południowa jest niestety całkowicie zniszczona. Widoczne są również relikty mniejszej kwadratowej wieży. Wstęp na teren ruin jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.