Historia
Zamek Orlov został wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku z inicjatywy zakonu joannitów, jako budowla podległa komandorii w Ivanovicach na Hané. Była to jedyna warownia tego zakonu na Morawach. W latach 1328-1332 komtur Pertold z Salzy przeniósł swą siedzibę na Orlov, co było zarazem pierwszą wzmianką o zamku. Prawdopodobnie potrzebował bezpieczniejszego i bardziej luksusowego miejsca, niż dwór jaki funkcjonował w Ivanovicach.
W latach 1360-1362 komturem orlovskim był niejaki Eringius, inaczej Radoslav Řemdih z Malešova, a w 1392 roku Hereš, który był również mistrzem zakonnym na całe Morawy. Wskazywałoby to na duże znaczenie orlovskiego zamku dla zakonu, choć prawdopodobnie nie był on poddawany żadnym większym rozbudowom. O dużym znaczeniu zamku świadczyłby także fakt, iż w momencie przekazania Moraw przez Zygmunta Luksemburczyka jego zięciowi Albrechtowi Habsburgowi, nie odsprzedał on Orlova wraz z kilkoma innymi zamkami.
Podczas wojen husyckich zakon joannitów poniósł spore straty, a zamek już w 1423 roku z nieznanych przyczyn był własnością króla Zygmunta. Dwa lata później Orlov dzierżył w zastawie Hašek z Valdštejna, od niedawna, po porzuceniu husytów, stronnik katolików. W 1445 roku zakon joannitów zdołał wykupić zamek z zastawu, lecz dość szybko, bo rok później, oddał go ponownie w zastaw, tym razem mieszczaninowi berneńskiemu Michaelowi Kunigsfelderowi. Po jego śmierci w 1450 roku zamek był w posiadaniu jeszcze paru właścicieli, lecz w bliżej nieznanym momencie drugiej połowy XV wieku został ostatecznie opuszczony. Jako niezamieszkany opisany został w akcie sprzedaży majątku biskupowi Janowi Filipcowi w 1490 roku.
Architektura
Zamek Orlov zbudowany został na północno – wschodnim krańcu podłużnego wzgórza, od wschodu i częściowo południa ograniczonego stromymi zboczami, opadającymi do szerokiej doliny strumienia Medlovickiego. Po stronie zachodniej i północnej zbocza były łagodniejsze, ale również o znacznej wysokości. Jedynie na południowym – zachodzie grzbiet wzniesienia łączył się bez dużych różnic wysokości z pozostałą częścią płaskowyrzu.
Zamek składał się z części głównej o owalnym kształcie z ostrym narożnikiem po stronie południowej oraz położonego na północ od niego podzamcza. To drugie miało z grubsza czworoboczny, kwadratowy kształt o długości boków wynoszącej 80 metrów, z zaokrąglonymi narożnikami północnymi. Jego ochronę stanowił rów suchej fosy oraz obwarowania drewniano – ziemne, wzmacniane gliną. Oprócz zabudowy gospodarczej i służebnej, na podzamczu funkcjonował bliżej nie znany kościół, czy też kaplica zakonna. Nietypowo podzamcze znajdowało się w tylnej części założenia, na krańcu wzniesienia, a nie przed rdzeniem zamku na południu.
Główną część zamku od podzamcza rozdzielał ziemny wał i przekop o szerokości 16 metrów. Po stronie południowej fosa była zdwojona. Wewnętrzna miała 19 metrów szerokości i aż 6 metrów głębokości, a zewnętrzna 15 metrów szerokości. Ta druga na zachodzie wybiegała w dolinę, gdzie mogły być odprowadzane wody. Wjazd, zapewne po drewnianym moście, prowadził od strony północnej, przez podzamcze na dziedziniec o wymiarach około 50 x 60 metrów. Głównym elementem zamku górnego była cylindryczna wieża o średnicy 11 metrów i grubości murów dochodzącej do 2,5 metra. Wyróżniała się ona ceglaną konstrukcją na kamiennej podmurówce. Przypuszczalnie stała na tyle blisko bramy, by móc zapewnić jej obronę. Oprócz wieży na zamku musiała funkcjonować zabudowa mieszkalna komtura i braci zakonnych.
Stan obecny
Ze względu na założenie na terenie zamku cmentarza oraz prowadzone wcześniej liczne nielegalne wykopy, pozostałości obwarowań i zabudowań Orlova zostały prawie całkowicie zniszczone (co gorsza zaginęła dokumentacja z przedwojennych prac archeologicznych). Gołym okiem widoczna jest tylko fosa zachodnia. Okoliczny obszar w dużej części zarósł gęsty las, pośród którego drzew o dawnych zabudowaniach świadczą jedynie nierówności terenu. Na obszarze dawnego podzamcza stoi obecnie kościół św. Wacława, wzniesiony prawdopodobnie na reliktach kaplicy joannitów.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.