Historia
Data powstania zamku Saldenstein nie została utrwalona w przekazach pisemnych. Przypuszczalnie powstał na przełomie XIII i XIV wieku, gdyż jedyna pisemna wzmianka o nim odnotowana została w 1311 roku, kiedy to mieszkała w nim niejaka Perchta, małżonka Vítka ze Švábenic, po której majątek nabyli krzyżowcy z praskiego Zderazu. Później zamek w dokumentach źródłowych już nie występował. Najwyraźniej zaniknął po nabyciu miejscowych ziem przez zakon krzyżowców z praskiego Zderazu. Jako porzucony, Saldenstein został wspomniany w 1506 roku. Jego dobra stanowiły wówczas część pobliskiego Brandýsu nad Orlicí.
Architektura
Zamek Saldenstein zbudowany został na wysokim cyplu, wysuniętym z płaskowyżu w stronę doliny rzeki Tichá Orlice. Od północy ochraniały go zbocza opadające ku rzece, natomiast od zachodu i południa stoki wąskiej doliny wyżłobionej przez strumień, który pod zamkiem na północnym – zachodzie wpadał do Tichá Orlice. Jedyna dogodna droga wiodła od południowego – wschodu, gdzie nasada cypla łączyła się z resztą terenu bez większych różnic wysokości. W bliskiej odległości od Saldensteinu, nie przekraczającej kontaktu wzrokowego, na podłużnym grzbiecie po drugiej stronie rzeki, znajdował się nieco starszy zamek Brandýs nad Orlicí.
Układ zamku był dwuczęściowy. Po stronie południowo – wschodniej znajdowało się bronione poprzecznym przekopem, ziemnym wałem i najpewniej drewnianymi obwarowaniami podzamcze, w planie z kształtem zbliżone do soczewki, a po stronie północno – zachodniej trójkątny, dostosowany kształtem do naturalnej formy terenu murowany zamek górny. Był on oddzielony od podzamcza rowem drugiej suchej fosy, która po stronie północnej rozszerzała się do okrągłego wgłębienia, gdzie znajdowało się źródło wody. Co charakterystyczne, droga do rdzenia zamku nie wiodła podzamczem, ale najpewniej południowym zboczem i przez dno przekopu. Podzamcze z powodu codziennej działalności gospodarczej musiało być dostępne mostem od strony wschodniej.
Główny obwód murów rdzenia zamku od północy i południa dodatkowo zabezpieczać mógł parcham. Bramę usytuowano po stronie północno – wschodniej, w pobliżu źródła, albo po stronie południowej. Ewentualnie funkcjonowały w obu tych miejscach, przy czym północno – wschodnia była jedynie pomocniczą furtą. W najbardziej bezpiecznym miejscu, na zachodnim cyplu, być może znajdowała się wolnostojąca wieża. Pozostałe budynki zapewne zgrupowane były na dziedzińcu przy wewnętrznych ścianach muru obwodowego. W przypadku gdyby wykopaliska archeologiczne nie potwierdziły istnienia wieży zachodniej, dominantą zamku mógł być budynek północny. Niewykluczone, że teren zamku górnego podzielony był na dwa dziedzińce, niżej położony zachodni i czołowy przy głównych zabudowaniach.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Na zalesionym obszarze, częściowo uszkodzonym na krańcu cypla przez położenie wodociągów, widoczne są jedynie nierówności terenu po dawnej zabudowie i przekopach. Wstęp jest wolny. Pod wzgórzem zamkowym wiedzie zielony szlak turystyczny, ale na szczyt wspiąć się trzeba zalesionym zboczem. Ewentualnie wybrać można dłuższą wiejską drogę ze wsi Sudislav nad Orlicí.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Plaček M., Skálová V., Šimeček P., Cumuli Lapidum. Hromady kamení. Hrady, hrádky a tvrze Pardubického kraje, Brno 2024.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.