Historia
W 1240 roku wieś Obřany posiadał niejaki Přibyslav z Křižanova. Po nim majątek przejął Boček z rodu panów ze Zbraslavia, a następnie jego syn Gerhart (Heralt), o którym wiadomo, iż posiadał już zamek co najmniej od 1278 roku. Synem Gerharta był Smil, który znalazł się w opozycji do pretendującego do czeskiej korony Jana Luksemburczyka. Z tego powodu został zmuszony do ucieczki do Austrii, gdzie zmarł w 1313 roku. Riesenburg odziedziczył wówczas Jindřich z Lipy, którego zamkowa załoga zaczęła napadać w okolicy na podróżnych i kupców. Spowodowało to odwetową wyprawę mieszczan brneńskich w 1315 lub 1316 roku, która zdobyła i zniszczyła kłopotliwy zamek. Jan Luksemburczyk zezwolił im później na rozbiórkę warowni, choć same Obřany pozostały przy Jindřichu z Lipy.
Architektura
Zamek Riesenburg założony został na cyplu wzgórza, wcinającego się w położony od zachodu zbieg rzeki Svitavy i strumienia płynącego doliną Těsnohlídek. Usytuowanie takie zapewniało bardzo dobrą ochronę od północy i zachodu, gdzie zbocza opadały ku strumieniowi, a także od południa, w stronę wysokich i stromych stoków nad Svitavą. Skalisty cypel połączony był z pozostałą częścią pokrytego lasami płaskowyrzu jedynie od południowego – wschodu. Tamtędy prowadzić musiał szlak do położonego na południowym – zachodzie Brna.
Zamek pierwotnie składał się z dwóch części: górnej o wymiarach 42 x 20-27 metrów, usytuowanej w najwyższej partii cypla, i położonego na południowy – wschód od niej, niżej ulokowanego podzamcza o wymiarach około 40 x 35 metrów. To ostatnie poprzedzone było szerokim na 12 metrów rowem suchej fosy, ponad którym zapewne przerzucono drewniany most. Zabudowa podzamcza była mieszana: częściowo murowana (mur południowy), częściowo drewniana lub szachulcowa (pozostałe strony obwarowań, zabudowa wewnętrzna). Środkowa część dziedzińca była nieznacznie wyższa niż jego boki na północy i południu.
Bramę prowadzącą z podzamcza na zamek górny ulokowano po stronie północno – zachodniej. Prowadził do niej drewniany most, przerzucony przez ponad 8 metrowej szerokości przekop. Most częściowo oparto na kamiennym filarze wystającym z muru parchamu. Ów zewnętrzny mur miał kształt zbliżony do półksiężyca, zabezpieczał rdzeń zamku od wschodu oraz częściowo od północy i południa (tylko w części czołowej zamku). W jego północno – wschodniej partii znajdowały się dwa mniejsze budynki, wypełniające prawie całą szerokość międzymurza.
Zamek górny miał kształt zbliżony do prostokąta. Obwód murów w części czołowej był gruby na 2 metry, lecz z pozostałych stron, chronionych przez wysokie skarpy wzgórza, ściany były już dużo cieńsze. Od strony wschodniej w linię muru włączono cylindryczną wieżę – bergfried o średnicy zewnętrznej 10 metrów i wewnętrznej przestrzeni o średnicy 3,5 metra. Zabezpieczała ona bramę wjazdową i cały obszar międzymurza, a także stanowiła ostatnie miejsce obrony. Od południowego – zachodu z wieżą stykał się budynek pałacu. Była to konstrukcja podpiwniczona, trójprzestrzenna, przystawiona dłuższym bokiem do kurtyny południowo – zachodniej. Być może jego część południowo – wschodnia miała formę wieżową, na co wskazywałyby grubsze w tej części mury. W narożniku pomiędzy bergfriedem a pałacem usytuowano jeszcze niewielką dobudówkę, zapewne mieszczącą klatkę schodową. Drugi ciąg zabudowy przystawiono do kurtyny północnej. W jego zachodniej części znajdował się zamykany na właz zbiornik na wodę deszczową. Grube na 2 metry ściany zbiornika izolowano gliną, a część pomiędzy nim a odpływem wypełniono w celu filtracji piaskiem.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych, nie licząc niewielkich kamiennych reliktów i obwałowań ziemnych w postaci rowów i wałów. Z ciekawszych elementów odnaleźć można murowany zbiornik na wodę deszczową. Wstęp na porośnięty lasem teren jest wolny. Dostęp do niego wiedzie niebieskim szlakiem turystycznym, wzdłuż rzeki z Bílovic nad Svitavou, a następnie w górę wniesienia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.