Nymburk – miejskie mury obronne

Historia

   Miejskie obwarowania prawdopodobnie zaczęły być budowane wkrótce po założeniu miasta przez króla Przemysła Ottokara II, czyli około 1275-1278 roku. Prace kontynuowano za panowania króla Wacława II pod koniec XIII wieku. Ponieważ w rejonie środkowej Łaby brakowało dobrej jakości kamienia, koloniści z okolic dolnego Renu wykorzystali do budowy cegły, które na szeroką skalę wykorzystywano w ich ojczyźnie. W pierwszej fazie miasto zabezpieczono z trzech stron, południe pozostawiając ochraniane przez rzekę i być może lżejsze obwarowania drewniano – ziemne. Dopiero w 1335 roku Jan Luksemburczyk nakazał wznieść murowane fortyfikacje także od strony południowej. Prawdopodobnie po wojnach husyckich z pierwszej połowy XV wieku obwarowania rozbudowano o drugi zewnętrzny pierścień fortyfikacji.
   W XVII stuleciu średniowieczne mury były już nieco archaiczne i nie zdołały ochronić miasta przed Szwedami podczas wojny trzydziestoletniej. Miasto zostało wówczas spalone, a ludność zmasakrowana. W XVIII wieku w trakcie wojny o sukcesję austriacką obwarowania były już w opłakanym stanie i nie mogły odgrywać żadnej roli. Poszczególne ich fragmenty zaczęto rozbierać w celu pozyskania materiału budowlanego i udrożnienia komunikacji. Ostatecznym ciosem był dla nich wielki pożar miasta w 1838 roku. Ostatnie rozbiórki przeprowadzono na początku XX wieku. W latach 1905–1909 pod nadzorem architekta Ludvíka Láblera zrekonstruowano fragment muru wraz z sześcioma basztami po stronie wschodniej dawnego obwodu.

Architektura

   Obwarowania miejskie otrzymały kształt zbliżony do półokręgu z “prostym” odcinkiem przystawionym do rzeki Łaby. W rzeczywistości fragment ten był wielokrotnie załamany, a po stronie wschodniej z powodu koryta rzeki ścięty w kierunku północno – wschodnim. Lico mur obronnego zbudowano z bardzo solidnych mocno wypalanych cegieł, podczas gdy rdzeń był mieszanką drobnych kamieni zalanych wapienną zaprawą. Na całym obwodzie mury miały prawie 1600 metrów długości, około 1,3 metra grubości w przyziemiu i osiągały wysokość 7-8 metrów. Zwieńczenie stanowił chodnik obrońców, co ciekawe nie zabezpieczony krenelażem.
   Całą długość muru wzmocniono basztami wykuszowymi. Były one o 3 metry wyższe od korony murów i otwarte od strony miasta. Wzniesiono ich około 50, rozmieszczonych dość regularnie co 20 metrów od strony zachodniej, północnej i wschodniej, natomiast nieregularnie i w większych odstępach od bezpieczniejszej strony wychodzącej nad rzekę. Prawdopodobnie nie miały one połączenia z gankiem w koronie murów, w celu uniemożliwienia przeciwnikowi wniknięcia na teren miasta, po zdobyciu fragmentu murów. Pierwotnie nie posiadały również dachów. W XV-XVI wieku niektóre baszty mogły być podwyższane szkieletowymi nadbudówkami, pokrywane dachami (co widać na XVI-wiecznej weducie), a także zamykane od strony miasta tylną ścianą.
   Do miasta można było wjechać czterema głównymi bramiami: Św. Jerzego (Svatojiřska) od strony zachodniej, Velelibską od północnego – zachodu, Bobnicką od północnego – wschodu i Łabską (Labskou) zwaną też Mostową od południa. Trzy z nich umieszczono w czworobocznych basztach bramnych (później poprzedzonych przedbramiami) natomiast Bramę Mostową usytuowano w murze pomiędzy dwoma basztami o różnej wielkości. Brama ta strzegła drogi dojazdowej do miasta od strony Łaby i została zbudowana w związku z budową drewnianego mostu w końcowej fazie fortyfikacji miasta około 1335 roku. Warto zauważyć, iż most został obwarowany także od strony południowego wjazdu, gdzie wzniesiono wieżę bramną – Zálabską. Ponadto na wschód od Bramy Mostowej funkcjonowała jeszcze mniejsza furta, wychodząca nad rzeczny bród (prawdopodobnie stał tam starszy most) i stykająca się z królewskim zamkiem, tak zwanym Kamiennym Domem.
   Zewnętrzną strefę obrony stanowiła nawodniona fosa. Około drugiej połowy XV wieku przedpole zabezpieczono dodatkowym pasem obwarowań, przekopując drugą fosę i wznosząc na terenie pomiędzy obiema wodnymi przeszkodami, drugi, niższy pas muru obronnego. Drugi mur wyróżniał się konstrukcją z powodu użycia do jego budowy kamieni. W ten sposób miasto zabezpieczono tylko od zachodu, północy i wschodu, pomijając z powodu braku miejsca część nadrzeczną.

Stan obecny

   Obecnie najbardziej przykuwającym wzrok fragmentem obwarowań jest wschodnia część obwodu z sześcioma basztami, będąca jednak efektem częściowej rekonstrukcji z pierwszej połowy XX wieku. Warto pamiętać, iż pierwotnie mury nie posiadały krenelażu, a baszty mogły być nieco niższe. W nieco gorszym stanie mury miejskie można obejrzeć po stronie zachodniej przy ul. Hradební. Co ciekawe na całym obwodzie zachował się podwójny pas nawodnionej fosy.

pokaż wschodni fragment obwarowań na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa hrady.cz, Nymburk městské opevnění.

Strona internetowa wikipedia.org, Středověké opevnění v Nymburku.