Historia
Zamek Furchtenberg został zbudowany na ziemiach rodu Bludovców, około drugiego lub trzeciego dziesięciolecia XIV wieku. Najpóźniej w 1346 roku majątek ziemski był już w rękach panów z Lipy, lecz sam zamek mógł pozostawać w posiadaniu członków rodu fundatorów, gdyż nie został wymieniony w ówczesnym spisie posiadłości panów z Lipy. Wiadomo, że w 1374 roku zarządzał nim tytularny burgrabia, pisarz ziemski Václav z Mladějova, siedzący na zamku z ramienia margrabiego morawskiego Jana Henryka, który był w posiadaniu Furchtenbergu w latach 1360-1375. W okresie tym znacznie rozbudowano i wzmocniono zamek, zwłaszcza o drugi i trzeci pierścień obwarowań, zaopatrzony w otwarte od wewnątrz baszty, typowe dla fortyfikacji miejskich.
Z początkiem XV wieku Furchtenberg był często oddawany przez władców w zastaw. Między innymi w 1417 roku król Wacław IV przekazał go Mikulášovi z Lobkovic. W 1421 roku, z powodu wybuchu konfliktu z husytami, król Zygmunt Luksemburczyk wykupił zamek z zastawu od Lefla z Lažan, by móc szachować pobliski husycki zamek Kolštejn. Wkrótce w bliżej nie znanych okolicznościach w posiadanie Furchtenbergu wszedł Beneš z Valdštejna, a następnie jego przyrodni brat Bernard z Cimburka, znany najemnik z okresu późniejszej wojny trzynastoletniej między zakonem krzyżackim a Polską. Bernard mógł nadać ostateczny kształt zamkowym obwarowaniom (rozbudowa fortyfikacji na zachodnim grzbiecie). Prowadził także liczne wyprawy zbrojne na okoliczne ziemie, o czym świadczyłyby częste skargi sąsiadów z tamtego okresu.
W 1455 roku Furchtenberg przeszedł na teścia Bernarda, Jana Tunkla z Brníčka, a następnie do jego syna o imieniu Jiří Tunkl. Podczas wojen czesko-węgierskich stał on po stronie króla Jerzego z Podiebradów, przez co majątek furchtenbergski w 1471 roku stał się celem ataku wojsk Macieja Korwina. Tunkl nie posiadał wystarczającej ilości obrońców by obsadzić zamek, który został zdobyty, a następnie wysadzony przez Węgrów w powietrze z obawy przed ponownym obsadzeniem przez wrogów. Po wojnie wysokie koszty odbudowy i znaczne zniszczenia spowodowały, że zamek nie został podźwignięty z ruiny.
Architektura
Zamek Furchtenberg zbudowano na rozciągniętym w planie wzniesieniu, którego forma nadała warowni kształt zbliżony do trójkąta, o najdłuższym boku na linii wschód – zachód dochodzącym do 300 metrów, a na linii północ – południe 100 metrów. Strome i wysokie zbocza ochraniały zamek od północy i południa, a zwłaszcza od zachodu, gdzie za mocno wydłużonym, wąskim cyplem opadały ku szerokiej, ale również głębokiej dolinie rzeki Moravy. Ponadto teren rdzenia zamku charakteryzował się ze wszystkich stron skalnymi wychodniami.
Najstarszą i najwyżej położoną częścią Furchtenberu, stanowiącą jego rdzeń, był zamek górny o niewielkich wymiarach 47 x 14,5 metra, którego dwa krótkie odcinki murów łączyły położoną na wschodzie cylindryczną wieżę – bergfried z głównym budynkiem mieszkalnym usytuowanym na zachodzie. Mury wieży były bardzo grube, dochodziły prawie do 5 metrów szerokości, a jej średnica miała 12 metrów długości (wewnętrzna jedynie 2,3 metra). Na skutek pierwszej rozbudowy rdzeń zamku otoczono murem o rzucie trójkąta. Odtąd całe założenie wraz parchamem miało wymiary około 80 x 50 metrów. Każdy narożnik wzmocniono otwartymi od wewnątrz czworobocznymi basztami. Ponadto rdzeń zamku otoczono kolejnym zewnętrznym pierścieniem muru, wydzielającym szeroki parcham od południa i wschodu, broniony przez dwie dalsze otwarte od wewnątrz baszty. Zastosowanie tego typu budowli było dość nietypowym rozwiązaniem, dotąd bardziej kojarzonym z obwarowaniami miejskimi, niż z zamkami wyżynnymi.
Prowadząca do zamku od wschodu droga, przecięta została dwoma przekopami i umieszczonym między nimi ziemnym wałem. Pierwsza fosa, utworzona przy wykorzystaniu naturalnej rozpadliny, miała 32 metry szerokości i 6 metrów głębokości. Druga była wykuta w skale na 5,5 metra głębokości i 13 metrów szerokości. Wał był na tyle szeroki by mogli obsadzić go obrońcy, a relikty muru w jego północnej części skłaniałyby do przypuszczeń, iż mogła się tam również znajdować niewielka wieża lub basteja. Drogę wjazdową poprowadzono poprzez fosę po nie odkutej w skale szyi i dalej południowym zboczem, przez 110 metrowy przejazd pomiędzy zewnętrznym murem a stanowiskami obronnymi usytuowanymi na murze trzeciego pierścienia obwarowań, który zabezpieczał wjazd od północy. Dodatkowo nad pierwszą bramą i fosą czuwała wschodnia, otwarta od wewnątrz wieża, czy też baszta. Po stronie zachodniej droga mogła wieść dalej na zachodnie i północne podzamcze, albo skręcać w międzymurze pomiędzy drugim a trzecim pierścieniem obwarowań, nad którym górowała kolejna otwarta od wewnątrz baszta. Droga do rdzenia zamku zakręcała tam i biegnąc parchamem po północnym stoku, przekraczała czworoboczną wieżę bramną (zajmującą całą szerokość owego międzymurza). Następnie docierała do portalu bramnego prowadzącego na dziedziniec zamku górnego.
Zewnętrzne obwarowania zamku w pierwszej połowie XV wieku wzmocniono dodatkowo po stronie zachodniej, gdzie wydłużony, wąski i zakończony cyplem grzbiet wzniesienia, zaopatrzono w mur obronny z sześcioma basztami wykuszowymi (trzema od północy, dwoma od południa i jedną w zachodnim narożniku). Przypuszczalnie mur ten zastąpił starsze obwarowania o konstrukcji drewniano – ziemnej, możliwe też, że przynajmniej na niektórych odcinkach, do końca funkcjonowała palisada lub częstokół.
Stan obecny
Rozległy i silnie ufortyfikowany niegdyś zamek, obecnie znajduje się w postaci daleko posuniętej ruiny, której stan niestety szybko się pogarsza z powodu braku jakichkolwiek prac zabezpieczających. Na gęsto zarośniętym lasem terenie widoczne są głównie pozostałości otwartych od wewnątrz baszt, wzmacniających niegdyś narożniki obwarowań, oraz pozostałości murów trzeciego obwodu. Rdzeń zamku został praktycznie całkowicie zniszczony, czytelna jest jedynie podstawa bergfriedu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Morava, t. II, red. Z.Fiala, Praha 1983.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.