Nový Herštejn – zamek

Historia

   Prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku zbudowany został zamek Starý Herštejn, którego fundatorem mógł być Protiva z Herštejna wzmiankowany w 1272 roku. Warownia ta dała nazwę nieco późniejszemu zamkowi zwanemu Novým Herštejnem, powstałemu w pierwszej połowie XIV wieku (lub co mniej prawdopodobnie pod koniec XIII wieku). Po raz pierwszy nowy zamek wzmiankowany był w 1348 roku, a jego budowę przypisuje się Buškowi II z Velhartic, który był synem komornika (o tym samym imieniu) margrabiego Karola. Powstanie zamku miało miejsce w czasach największej pomyślności tego starego rodu, którego członkowie pod rządami Karola IV zostali obdarzeni wieloma urzędami.
   Po 1355 roku Nový Herštejn przeszedł w ręce Ješka z Velhartic który przeprowadził lub ukończył zaczętą wcześniej przebudowę. Po śmierci Ješka w 1367 roku zamek przez długi czas dzierżył jego syn Jan z Velhartic. Wdał się on w spór z panami z Rožmberka, w wyniku którego w 1385 roku zdobyli oni Nový Herštejn, a Jana pojmali. W zamian za uwolnienie i odzyskanie zamku musiał on zapłacić 50 kop groszy. W latach 1397 – 1412 pełnił funkcję ławnika ziemskiego sądu i popadł w spór z bawarskim księciem Wilhelmem. Wiadomo, iż Jan z Velhartic żył jeszcze w 1435 roku, a konflikt z Bawarczykami kontynuował potem jego syn, również o imieniu Jan. W jego efekcie w 1474 roku Nový Herštejn został zajęty przez wojska księcia bawarskiego Albrechta. Po trzech miesiącach Jan Herštejnský został zwolniony z wiezienia, lecz najwyraźniej złamał warunki rozejmu, gdyż już rok później armia bawarska ponownie zdobyła i spaliła Nový Herštejn. Zamek został wówczas zniszczony do tego stopnia, że ​​stał się niezdatny do zamieszkania, a zubożały Jan musiał przenieść się do dworu w pobliskim Lomcu. Nie zapłacił również okupu, przez co konflikt z Bawarczykami tlił się do 1481 roku. Ostatnia informacja o Janie Herštejnskim pochodzi z 1520 roku, kiedy to ścięto go na zamku praskim.
   Na przełomie XV i XVI wieku zrujnowany Nový Herštejn został sprzedany Půcie Švihovskiemu z Rýzmberka. Ze względu na ważną strategicznie pozycję na granicy z Bawarią nowy właściciel (lub jego syn Bretislav) odbudował zamek. Gdy jednak w 1508 roku
Břetislav odzyskał rodowe gniazdo – zamek Rýzmberk, stracił zainteresowanie Herštejnem i ostatecznie sprzedał go miastu Domažlice. Mieszczanie z obawy by zamek nie stał się przyczółkiem dla wrogów, częściowo rozebrali jego obwarowania. W 1549 roku Nový Herštejn był już opisywany jako opuszczony.

Architektura

   Nový Herštejn został założony na szczycie wzgórza, które jest połączone płaskim siodłem z Novokdyňskim pasmem górskim. Otrzymał on obwód murów o kształcie zbliżonym do trójkąta z zaokrąglonym narożnikiem zachodnim i załamaną kurtyną muru po stronie wschodniej. Od strony północnej, południowej i zachodniej dodatkową ochronę zapewniała sucha fosa i ziemny wał. Brakowało ich tylko na wschodzie, gdzie bezpieczeństwo zapewniał stromy stok i którędy pod murami wiodła droga dojazdowa. Narożnik południowej części obwodu wzmocniono wieżą, a znajdujący się poniżej przekop, od strony drogi wjazdowej zamknięto krótkim odcinkiem poprzecznego muru. Bramę na dziedziniec umieszczono w czworobocznej wieży, w narożniku po stronie północno – wschodniej. Kolejna czworoboczna wieża zabezpieczała wysunięty narożnik zachodni.
   Wschodnią część dziedzińca zajmował olbrzymi czworoboczny budynek o wieżowym charakterze (donżon), o wymiarach wynoszących 16,5 x 15,5 metra i grubości murów obwodowych około 2,3 metra. Oprócz osadzonego na skale przyziemia z płaskim stropem i wejściem od strony północnej, budynek posiadał jeszcze dwa piętra, także przykryte stropami belkowymi i oświetlone ze wszystkich stron z wyjątkiem południowej, wąskimi otworami szczelinowymi. Ponad drugim piętrem znajdowało się jeszcze drewniane lub szachulcowe poddasze z czterema narożnymi wieżyczkami oraz wysokim dachem. Niektóre z pomieszczeń ogrzewane były kaflowymi piecami. Po stronie wschodniej na poziomie drugiego piętra, obok dwóch okien znajdował się ostrołukowy portal prowadzący do pomostu umożliwiającego przejście na sąsiedni budynek. Budowla ta oddalona była od głównej wieży mieszkalnej jedynie o 4,5 metra, miała 8,5 metra szerokości i łączyła się z obwodem murów obronnych, przed które była także wysunięta. Jej wnętrze, podobnie jak donżon, ogrzewał kaflowy piec. Część wystająca na zewnątrz zwieńczona była dwoma narożnymi, okrągłymi wieżyczkami. Ich dolna, położona na stoku część była pełna, bez żadnych pomieszczeń. Konstrukcja ta kontrolowała drogę dojazdową wraz z bramą do zamku i bocznym ogniem zabezpieczała pozbawioną fosy kurtynę wschodnią.

Stan obecny

   Nový Herštejn obecnie to nieźle zachowana trwała ruina. Przetrwał rdzeń głównej wieży mieszkalnej ze ścianami dochodzącymi do 10 metrów wysokości, większość murów obwodowych i pozostałości budynku z obwarowaniami po wschodniej stronie założenia. Ruiny zarośnięte są roślinnością i nieco zaniedbane. Wstęp na ich teren jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.