Nové Hrady – zamek

Historia

   Nové Hrady zbudowano około połowy XIII wieku na mocno zalesionym, przygranicznym terenie, przy szlaku prowadzącym z Doudleby, przez Žár do austriackiego Weitra. Najstarsza informacja pisemna o zamku pochodzi z dokumentu z 1279 roku w którym występuje Ojíř z Novégo Hradu, przedstawiciel możnego rodu Vítkovców. Na początku XIV wieku okoliczne dobra przeszły na rodzinę panów z Landštejna, a w 1359 roku Vítek z Landštejna sprzedał zamek Petrovi, Joštovi, Oldřichovi i Janovi z Rožmberka. Nowi właściciele nie mieszkali na stałe w Novych Hradach, choć z zamku uczynili centrum administracyjnego zarządzania pobliskich dóbr. W ich czasach Nové Hrady znacząco się rozwinęły, dobra powiększono, założono wiele nowych wsi, a w 1368 roku przyzamkowa osada otrzymała prawa miejskie.
   W okresie wojen z pierwszej połowy XV wieku zamek dzierżył zajadły wróg husytów, Oldřich z Rožmberka. Z tego powodu w 1423 roku Nové Hrady zostały zaatakowane przez bożych bojowników. Najazd ten był nieskuteczny, lecz ponowny przeprowadzono w 1425 roku i tym razem zamek oraz miasto zostały zdobyte, splądrowane i spalone. Rožmberkowie odbudowali Nové Hrady, lecz w 1467 roku, w okresie walk zwolenników Jerzego z Podiebradów z przeciwnikami husyckiego króla, zamek został ponownie zniszczony przez najemników Zdenka Konopišťskiego z Šternberka. Kolejną odbudowę przeprowadzono parę lat później za Jana z Rožmberka, a następnie za Voka II i Petra IV z Rožmberka pod koniec XV wieku.
   W 1573 roku w zamkową wieżę uderzył piorun, który spowodował wielki pożar zamku i w efekcie wybuch prochu strzelniczego, który zniszczył najstarszą część zamku oraz uszkodził pozostałe budynki w takim stopniu, iż zamek stał się niezdatny do zamieszkiwania. Stan budowli dodatkowo pogorszyło trzęsienie ziemi w 1590 roku. Zniszczenia były tak duże, iż rozważano porzucenie zamku, lecz ostatecznie ówczesny właściciel, Petr Vok, postanowił przeprowadzić gruntowną renowację i odbudowę.
   Po wymarciu po mieczu rodu Rožmberków w 1611 roku, na podstawie starej umowy o wzajemnej sukcesji z 1484 roku, zamek przeszedł na własność Jana Jerzego ze Švamberka. Jego syn Piotr ze Švamberka przyłączył się do powstania antyhabsburskiego, dlatego w 1619 roku Nové Hrady zostały oblężone przez cesarskiego generała Dampiera. Spalił on miasto, lecz zamku nie zdobył. Sztuka ta udała się pod koniec tamtego roku generałowi Buquoy, który zmusił garnizon zamku do kapitulacji. W zamian za wojenne zasługi Buquoy został nagrodzony przez Ferdynanda II Novym Hradem, choć zginął już w 1621 w  trakcie walk o Nové Zámky. Kolejni przedstawiciele rodu Buquoy dzierżyli zamek aż do nacjonalizacji w 1945 roku.

Architektura

   Zamek usytuowano na cyplu wzniesienia opływanego przez dwa potoki: Stropnicki i Novohradski. Nieregularny, wydłużony na linii północ – południe obwód murów obronnych otoczono fosą o 14–16 metrach szerokości i aż 14 metrach głębokości. Dość nietypowo prowadziły do niego dwie bramy: jedna po stronie północno – wschodniej a druga od południowego – zachodu. Ta pierwsza prowadziła w kierunku miasta, druga w stronę wsi Niederthal (dziś o zazwie Údolí), gdzie znajdowało się zaplecze gospodarcze zamku. Obie bramy ulokowano w czworobocznych wieżach bramnych, przy czym południowo – zachodnia została wzmocniona krótkim przedbramiem, od którego wychodził pierścień zewnętrznego, niższego muru parchamu. Wschodnią część dziedzińca zajmowała cylindryczna wieża z XIII wieku i pałac przylegający do muru na południowym – wschodzie. W XIV i XV wieku kolejne budynki dobudowano po stronie północnej i zachodniej.
   Pod koniec XV wieku główna brama północno – wschodnia została poprzedzona nowym, masywnym budynkiem bramnym, wysuniętym przed mur parchamu i poprzedzonym mostem zwodzonym przerzuconym ponad fosą. Bramę południowo – zachodnią zaopatrzono w jeszcze jedno przedbramię, a przylegający do nich zewnętrzny mur zaopatrzono w półkoliste basteje. Zabudowa mieszkalna zamku została znacznie powiększona przez wzniesienie nowego prostokątnego domu przy głównym murze obwodowym na południowym – zachodzie.

Stan obecny

   Zamek zachował się do czasów współczesnych, niestety bez dwóch najstarszych elementów zniszczonych pod koniec XVI wieku: głównej wieży cylindrycznej i starego pałacu. Obecnie po odrestaurowaniu zarządzany jest przez Państwowy Instytut Dziedzictwa, który udostępnia go do zwiedzania turystom od kwietnia do końca października.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.
Strona internetowa castles.cz, Hrad Nové Hrady.