Historia
Zamek został wzniesiony w drugiej połowie XIII wieku, choć pierwszą osobą która się pisała z osady Náměšť nad Oslavou był już w 1234 roku Budiš z rodu Benešovców, pieczętujący się herbem ze zwiniętą strzałą. Co prawda pod powyższą datą wspomniano o nim w falsyfikacie wyprodukowanym w klasztorze Oslavany około 1270 roku, ale dokument ten zapewne odzwierciedlał stan faktyczny. Około 1342 roku zamek przeszedł na własność panów z Lomnicy, gałąź Tasovców z Meziříčí. Jako pierwszy z nich odnotowany został Jan Starszy z Meziříčí i Náměšti.
W 1399 roku, wraz ze śmiercią Jindřicha z Lomnicy, wymarła gałąź rodziny z Náměšti, a tamtejszy majątek stał się własnością Lacka z Kravař. W niespokojnym okresie wojen między margrabiami morawskimi, zamek został w 1404 roku przejęty przez Jana Sokola z Lamberka i Leopolda Krajířa, politycznych przeciwników Lacka z Kravař, który siłą odzyskał Náměšť dopiero cztery lata później. Do swojej śmierci w 1416 roku Lacek był wielkim zwolennikiem nauk Husa, w którego obronie podpisał petycję do króla Zygmunta Luksemburczyka z prośbą o uwolnienie. Dla odmiany dziedzic Lacka, Jindřich z Kravař, w okresie wojen husyckich stanął po stronie Zygmunta, który mianował go nawet w 1419 roku morawskim ziemskim hejtmanem. Przystąpienie do katolickiej strony konfliktu Jindřich przypłacił życiem w 1420 roku, z powodu zranienia w trakcie bitwy pod Wyszehradem.
Właścicielem zamku po Jindřichu z Kravař był Petr ze Strážnicy, a od roku 1437 Matěj Švamberk ze Škviřína. Zadłużył się on tak mocno, iż po jego śmierci wybuchły spory majątkowe pomiędzy jego wierzycielami. Ostatecznie w 1481 roku zamek powrócił w ręce panów z Lomnicy, którzy dzierżyli Náměšť nad Oslavou aż do wymarcia rodu w 1567 roku. Kolejnym właścicielem był Jan z Žerotína, dziedziczący po matce Ludmile z Lomnicy. Za jego czasów w latach 1572-1578 doszło do wielkiej przebudowy późnogotyckiej warowni na renesansową rezydencję.
W 1628 roku Karel starszy z Žerotína sprzedał budowlę krewnemu, Albrechtowi von Wallenstein, a ten już w następnym roku odsprzedał rodzinie Werdenberków. Pośród nich był Jan Filip, który na początku XVIII wieku stał się symbolem wyzysku i ucisku poddanych. W 1752 roku zamek i majątek kupił Bedřich Vilém Haugvic z Biskupic, doradca i minister Marii Teresy. Osiem lat później zamek spłonął, co doprowadziło do odbudowy i barokowych przekształceń, które całkowicie zatarły pierwotny wygląd zamku. Haugvicowie posiadali Náměšť nad Oslavou aż do skonfiskowania majątku przez państwo w 1945 roku.
Architektura
Zamek usytuowano na skalistym cyplu wzniesienia, na wschód od osady i późniejszego miasta. W późnogotyckiej formie miał nieregularny kształt, nieco zbliżony do trapezu o wymiarach 45 x 56-63 metrów, z najdłuższą kurtyną po stronie zachodniej, która graniczyła z najmniej przystępnymi i urwistymi skarpami wzgórza, opadającymi ku rzece Oslavie. Od strony północnej i wschodniej z murami zamku górnego graniczyło wąskie podzamcze, a całość osłaniała półokręgiem szeroka aż na 32-35 metrów sucha fosa. Jako że podzamcze było wąskie, przekop między nim a rdzeniem zamku najpewniej znajdował się tylko przed bramą.
Rdzeń zamku najprawdopodobniej nie posiadał wieży głównej, czy to bergfriedu czy też donżonu. Główny budynek mieszkalny zajmował najbezpieczniejsze miejsce, mianowicie całą długość kurtyny zachodniej zamku górnego. Dodatkowa zabudowa pomocnicza i gospodarcza przylegała także do wewnętrznych ścian murów od północy i południa. Pod koniec XV wieku obronę zapewniały zlokalizowane w murach podzamcza dwie cylindryczne wieże, usytuowane w północno – zachodnim i południowo – zachodnim narożniku podzamcza, w bliskiej odległości od rdzenia zamku. Ich zadaniem najpewniej było flankowanie fosy, której krańce, przy krawędzi wzgórza zamknięto murami.
Bramę wiodącą na podzamcze, poprzedzoną długim, drewnianym mostem, usytuowano w ukośnej kurtynie południowo – wschodniej, gdzie umieszczono czworoboczną wieżę z przejazdem w przyziemiu, włączoną w obwód murów obronnych. Po zewnętrznej stronie fosy wjazd zabezpieczono rozwiniętym i stosunkowo dużym przedbramiem, prawdopodobnie bronionym przez aż trzy czworoboczne wieże i dodatkowe fortyfikacje ziemne. Stamtąd droga rozdzielała się, biegnąc zboczem wzgórza w stronę południową i dalej ku miastu, a także w stronę północną ku Jinošovi.
Stan obecny
Udostępniony dla zwiedzających zamek został na przestrzeni wieków całkowicie przekształcony i zatracił swój pierwotny, średniowieczny wygląd. Z zachowanych elementów fortyfikacji zobaczyć można późnogotycką wieżę w narożu północno – zachodnim oraz przebudowane obwarowania dawnego przedbramia przed podzamczem. Po przeprowadzeniu w ostatnich latach prac renowacyjnych rezydencja została udostępniona turystom. Wewnątrz barokowych wnętrz obejrzeć można między innymi unikalną kolekcję gobelinów, spośród których najstarsze sięgają XVI wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.