Historia
W Mstěnicach już około połowy XIII wieku zbudowany został drewniano – ziemny gródek, który prawdopodobnie na początku XIV wieku został zastąpiony wieżą mieszkalną małego zamku. W źródłach pisanych odnotowany został on po raz pierwszy w 1353 roku w przydomku Mikulaša z Mstěnic, brata Ctibora z Litovan. Ponownie zamek wspomniany został w 1392 roku, po śmierci syna Mikulaša, Miloty, a przy sprzedaży majątku Hanušowi z Bohutic. W 1402 roku bezprawnie zawładną budowlą Vok młodszy z Holštejna, mąż córki Miloty, Kateřiny. Kolejny właściciel Jíri z Šebkovic od 1409 i Jan Dítě z Mstěnic od 1415 roku, trudnili się łupiestwem i napaściami. W trudnych czasach tuż przed wojnami husyckimi właściciele Mstěnic musieli liczyć się z odwetem, dlatego prawdopodobnie wzmocniono wówczas obwarowania zamku. Być może dzięki temu przetrwał on pierwszą połowę XV wieku, jednak koniec budowli nastąpił niewiele później. Podczas kampanii węgierskiego króla Macieja Korwina w 1468 roku zamek został zdobyty i zniszczony. W 1490 roku opisywany był jako zrujnowany i opuszczony. Wraz z nim zanikła także sąsiednia osada.
Architektura
Pierwotny gródek z XIII wieku zajmował cypel wzgórza nad przepływającym od zachodu strumieniem Rouchovanka. Miał owalny kształt o wymiarach 20 x 15 metrów, chroniony od łagodniejszej strony wzniesienia półokrągłym przekopem o szerokości 10-11 metrów i głębokości 2,5 metra. Jego dolna część wykuta była w skale, a boki dochodziły do stromych stoków dających ochronę od zachodu i północy. Ziemię i kamienie z przekopu wykorzystano do budowy wału, za którym znajdowała się druga fosa o szerokości 15 metrów i głębokości 4-5 metrów. Zabudowa wewnętrzna miała konstrukcję drewnianą i szachulcową na kamiennej podmurówce. Na wale zewnętrznym od południowego – wschodu znajdowała się nietypowa budowla, wzniesiona z łamanego kamienia spajanego gliną, o wymiarach 14,5 x 8 metrów, z owalną przybudówką w narożniku południowo – zachodnim. Być może konstrukcja ta służyła jako budynek bramny.
Gródek został zastąpiony na początku XIV wieku czworoboczną wieżą, wzniesioną na południu, na skalnej wychodni u zbiegu strumieni Rouchovanka i Račický. Miała ona zewnętrzne wymiary u podstawy 10 x 8 metrów, a wewnętrzne 6,3 x 4,2 metra, co pozwalałoby ją uznać za budowlę mieszkalną. Otaczał ją obwód murów o grubości 1,5 do 2 metrów, wyznaczający obszar o wielkości 28 x 28 metrów. Południowo – wschodni narożnik murów wzmocniono kolejną wieżą na rzucie kwadratu o boku 5,5 metra. Niewielką wieżę bramną umieszczono w kurtynie północnej. Początkowo otwarta od strony dziedzińca, w drugiej fazie została zamknięta od wnętrza zamku trzema ścianami. Dostać się do niej można było drewnianym mostem opadającym nad fosą o szerokości 10 metrów i głębokości 2,5 metra. Rów fosy wypełniała woda dostarczana z pobliskiego strumienia. Drugim budynkiem mieszkalnym był dwuprzestrzenny, podpiwniczony dom przy północno – wschodniej części obwarowań, w pobliżu którego znajdowała się studnia.
Zewnętrzne fortyfikacje zamku zostały na przełomie XIV i XV wieku dodatkowo wzmocnione, w sposób nietypowy dla tak małych założeń. Pierwsze z tych umocnień wzniesiono około 200 metrów na południowym – wschodzie na okrągłym pagórku o promieniu 10 metrów, sztucznie podwyższonym gliną wykopaną z jego dwóch fos: jednej o szerokości 7-9 metrów i głębokości 2,5 metra i drugiej o szerokości 10-12 metrów i głębokości 2 metrów. Sam kopiec ogrodzono na planie koła pionowo ustawionymi w ziemi palami oraz dodatkowym zasiekiem częstokołu w rzucie półksiężyca. Druga fortyfikacja była mniejsza i znajdowała się 250 metrów na południe od zamku. Owalny pagórek o wymiarach 13,5 x 12 metrów otaczała tam fosa o szerokości 4-5 metrów i głębokości 1 metra, a także ziemny wał, najwyższy od najbardziej zagrożonej strony.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych, widoczne są jedynie jego partie fundamentowe i przyziemne oraz pozostałości obwałowań ziemnych w postaci rowu po fosie. W ich pobliżu dojrzeć można na poziomie gruntu rozległe relikty zabudowy mieszkalno – gospodarczej zanikłej wsi. Podobnie, w postaci ziemnych obwałowań, widoczne są dziś pozostałości XIII-wiecznego gródka. Wstęp na teren zamku i grodziska jest wolny, choć ten ostatni częściowo zarósł drzewami. Do Mstěnic dostać się można jadąc na północ od Přešovic i dalej na wprost polną drogą przy zakręcie na miasteczko Rouchovany.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.