Moravský Krumlov – zamek

Historia

   Pierwsza pisemna informacja o zamku pochodzi z 1289 roku, kiedy to dzierżył go Gerhard z Obřan. Z tego powodu niekiedy był on uważany za fundatora zamku, jednak skala założenia i podobieństwa do zamków typy kasztelowego, wznoszonych przez Przemysła Ottokara II, skłaniają do przypuszczeń, iż powstał on z inicjatywy królewskiej. Około 1313 roku ród z Obřan wymarł, a Moravský Krumlov przeszedł w ręce Jindřicha z Lipy, który otrzymał go od króla Jana Luksemburczyka. W 1346 roku podczas podziału rodowego majątku zamek otrzymał Berchtold, który obdarzył zamkową kaplicę hojnym uposażeniem. W 1374 roku od  Hynka z Lipy Moravský Krumlov przejęli panowie z Kravař. W okresie ich rządów miało dojść do renowacji lub rozbudowy zamku.
   W 1422 roku Beneš z Kravař zezwolił na obsadzenie zamku przez garnizon husycki, który aż do 1429 roku miał w nim silny punkt oparcia. W 1425 roku w Krumlovie pochowany został nawet taborycki hejtman Bohuslav ze Švamberka, śmiertelnie raniony w trakcie oblężenia austriackiego miasta Retz.
   Jan Jičínský z Kravař był ostatnim przedstawicielem rodu, po którym zamek dzierżyli do 1447 roku panowie z Cimburka, a następnie ponownie rodzina panów z Lipy. W drugiej połowie XVI wieku Pertold z Lipy przeprowadził gruntowną przebudowę zamku na renesansowy pałac. Główne prace budowlane miały miejsce w latach 1557–1562, a w ich efekcie znaczna część średniowiecznego zamku została zburzona. Zakończenie prac miało miejsce w 1593 roku.
   Panowie z Lipy utrzymywali Moravský Krumlov do początku wojny trzydziestoletniej. Pertold Bohobud z Lipy zaangażował się w powstanie przeciwko cesarzowi za co został skazany na karę gardła, utratę dziedzicznego tytułu najwyższego marszałka królestwa Czech i konfiskatę majątku. Mimo iż wyrok śmierci ostatecznie został anulowany, Pertold musiał udać się na wygnanie do Węgier, a Moravský Krumlov w 1623 roku przypadł Gundakarovi z Lichtenštejna. Już dwa lata później zamek zniszczyli mu Szwedzi. Został odbudowany, a następnie za namową księżnej Marii Eleonory z Lichtenštejnu w latach 1773 – 1774 przebudowany w stylu barokowym. Przed drugą wojną światową ostatnim prywatnym właścicielem rezydencji była w latach 1908-1945 rodzina Kinsky. Skonfiskowany przez państwo, pałac został ponownie sprywatyzowany w 1992 roku.

Architektura

   Zamek wzniesiono na terenie zwężenia wpadającego po stronie wschodniej w zakole rzeki Rokytná. Zakole to zostało wypełnione zabudową miasta, co uczyniło z całego założenia miejsce znakomicie chronione przez warunki naturalne. Zamek zarówno zabezpieczał miasto od jedynej przestępnej, zachodniej strony, a zarazem sprawował nad nim kontrolę.
   Warownia otrzymała kształt wydłużonego czworoboku zbliżonego do prostokąta o wymiarach 54 x 39 metrów, otoczonego murami obronnymi o grubości 2,7 metra. Obronę wzmacniały cztery narożne, czworoboczne wieże z których jedynie północno – wschodnia wystawała lekko poza obwód murów. Pełniła ona rolę wieży bramnej, przed którą nawodnioną fosę pokonywano po drewnianym moście zwodzonym. Skierowana była ona wprost na miasto. Z pozostałych wież znane są jedynie wymiary południowo – zachodniej; była ona zbudowana na planie kwadratu o boku długości 9,5 metra. Główny budynek mieszkalny przystawiono do kurtyny wschodniej. Miał on w przyziemiu trzy pomieszczenia z których dwa sklepiono kolebkowo. Drugi mniejszy dom przystawiono do kurtyny południowej. Powstał on nieco później, lecz jeszcze w okresie gotyku. Także miał trzy pomieszczenia w przyziemiu.
   Z obszarem rdzenia zamku stykały się dwa podzamcza. Północne prawdopodobnie miało murowane obwarowania, większe wschodnie było natomiast w większości zapewne konstrukcji drewnianej lub szachulcowej. Znalazła się na nich zabudowa gospodarcza z całym zapleczem potrzebnym do codziennego funkcjonowania zamku: stajniami, kuźnią, spichrzami, chlewami i domostwami służby.

Stan obecny

   Gruntowną przebudowę renesansową przetrwała jedynie wieża południowo – zachodnia, wieża bramna i część muru obwodowego na południu i wschodzie. Południowo-wschodnia wieża została obniżona i włączona w przekształconą zabudowę. Te radykalne zmiany zostały dodatkowo pogłębione przez przebudowy barokowe w efekcie czego zamek całkowicie zatracił pierwotne cechy stylowe. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych, lecz odbywają się w nim wystawy, głównie sztuki współczesnej i inne wydarzenia kulturalne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.