Mladá Boleslav – zamek

Historia

   Przed powstaniem zamku na terenie Mladá Boleslav funkcjonował gród, założony przez księcia Bolesława II pod koniec X stulecia. W XI – XII wieku pełnił on ważną rolę w regionie, a około połowy XIII wieku na cyplu wzniesienia wzniesiono niewielki królewski zamek. Stary gród został krótko potem opuszczony, jego ostatnim znanym kasztelanem był w 1262 roku Jaroslav z rodziny Markvarticów, który wybudował zamek w nieodległych Michalovicach. Funkcje administracyjne majątków królewskich przejęło miasto Nymburk, a obronne nowy zamek Bezděz. Porzucone grodzisko (być może zniszczone w trakcie walk z lat 1283-1289 z brandenburczykami), zwane od tamtych czasów Hroby, było nieużywane do 1334 roku, kiedy to w jego pobliży lokowano nowe miasto. W drugiej połowie XIII wieku na jego miejscu pojawił się również niewielki zamek królewski, jednak nie wiadomo jak długo funkcjonował i czy istniał jeszcze w 1334 roku, gdy na miejscu grodu panowie z Michalovic wznieśli nową warownię, którą dzierżyli aż do 1468 roku.
   W 1421 roku miasto Mladá Boleslav zostało zajęte bez walki przez wojska husyckie. Spalone zostały dwa klasztory, lecz zamek, po ucieczce panów z Michalovic do Bezděza, ocalał i był wykorzystywany przez husyckich hejtmanów – Kunata z Počapla, Václava Kruknára z Lobkovic i Bohuša z Klinštejna. Po bitwie pod Lipanami w 1434 roku, kiedy to sprzymierzone siły katolików i umiarkowanych husytów zniszczyły radykalne skrzydła Taborytów i Sierotek, doszło do pojednania między miastem a Petrem z Michalovic. Prawdopodobnie zamek wrócił wówczas w jego ręce, choć nie wspominano o nim w źródłach aż do 1468 roku, kiedy to został przejęty w drodze rodzinnych koneksji przez ród Tovačovskich z Cimburka.
   Na początku XVI wieku, w okresie gdy zamek był w posiadaniu Jana z Šelmberka, przeprowadzono jego późnogotycką rozbudowę, która objęła głównie części mieszkalne. Kolejne, tym razem renesansowe przekształcenia, miały miejsce po 1548 roku za Krajířów z Krajku, a następnie po pożarze z 1555 roku. W 1595 roku zamek został wykupiony przez miasto i utracił funkcję rezydencjonalną. W czasie wojny trzydziestoletniej został zdewastowany przez wojska szwedzkie, a po jej zakończeniu częściowo zrujnowany służył jako warsztat rodziny Pricquey. Na początku XVIII wieku przebudowano go na koszary, ale najważniejszy wpływ na wygląd zamku miała przebudowa Ignatza Palliardiego z lat 1752-1753. Podczas niej zamek został podwyższony o jedno piętro, nowe zadaszenie otrzymały wieże oraz powstały skrzydła północno – wschodnie i północno – zachodnie. W 1940 roku zamek służył nazistom do przetrzymywania Żydów deportowanych stąd do Polski, a do 1972 roku był magazynem tekstylnym. W połowie lat siedemdziesiątych XX wieku zdewastowana budowla została poddana renowacji, którą ukończono na początku lat dziewięćdziesiątych.

Architektura

   Zamek został zbudowany na południowo – zachodnim narożniku wzniesienia, które po odcięciu przekopem otrzymało kształt zbliżony do trójkąta. Cypel kończył się z trzech stron stromymi skałami, nadając założeniu wybitnie obronne walory. Głównym elementem zabudowy zamku był prostokątny w planie budynek usytuowany w poprzek cypla. Prawdopodobnie od początku XVI wieku był on flankowany przez dwie masywne, czworoboczne wieże: jedną po stronie północno – zachodniej, drugą po stronie południowo – wschodniej, obie były wyższe o dwie kondygnacje od środkowego budynku. Wieża południowo – wschodnia, wyposażona w klatkę schodową, była nieco szersza niż zachodnia. Tuż za nimi skalistą krawędź wzgórza dodatkowo zabezpieczał wieloboczny bastion z końca XV wieku. Jego mury obronne, pomimo późnej daty powstania, zwieńczone były jeszcze krenelażem. Wschodnią stronę dziedzińca zamykało kolejne, lecz mniejsze skrzydło mieszkalne, a od północy wjazd na zamek zabezpieczała czworoboczna wieża bramna. Dodatkowo w zachodniej ścianie obwarowań znajdowała się mniejsza furta prowadząca ku rzece Izerze i kolejna przy północno – zachodniej wieży prowadząca na podzamcze. Całość opinał zewnętrzny mur parchamu.

Stan obecny

   Obecnie na znacznie przebudowanym od czasów średniowiecza zamku znajduje się muzeum Mladá Boleslav. Z elementów zachowanych bez poważniejszych przekształceń, dziś najlepiej prezentuje się wieloboczny, blankowany bastion z końca XV wieku. Pierwsza część jego wystawy poświęcona jest historii miasta i zamku od XVIII do początku XX wieku. Kolejna część wystawy poświęcona jest historii regionu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa hrady.dejiny.cz, Mladá Boleslav.