Historia
Zamek został wzniesiony najpóźniej około trzeciego dziesięciolecia XIV wieku, a pierwsza wiarygodna wzmianka pisemna o nim odnotowana została w 1358 roku, kiedy to wspomniany został niejaki Bohuslav z Mitrova. Początkowo Bohuslav pisał się z pobliskiego Víckova, lecz gdy doszło do podziału majątku po zmarłej matce, między nim i jego braćmi Bernardem oraz Achlebem, Bohuslav postanowił zamieszkać we własnej siedzibie. Powstała ona zapewne po uregulowaniu spraw majątkowych. Jej nazwa wywodziła się od Demetera z Bukova i zapewne była przypomnieniem przodka założyciela zamku po stronie matki.
W 1365 roku Bohuslav sprzedał Mitrov i Víckov margrabiemu Janowi Henrykowi. Margrabia nie zarządzał nabytymi majątkami osobiście, lecz przekazał je swoim poddanym. Prawdopodobnie w formie lenna Mitrov przez dziesięć lat był w posiadaniu Vanka z Potštejna i Louki. W 1375 roku zamek powrócił do margrabiego. Następnie w 1398 roku wspomniano w źródłach Dobeša z Mitrova, choć ten był zapewne jedynie burgrabią zamku, ponieważ już w 1407 roku margrabia morawski Jodok oddał budowlę Hlaváčkowi z Ronova. Kolejny właściciel, Milota z Křižanova, w 1413 roku miał sprzedać Mitrov Vilémowi z Pernštejna, lecz pisał się z Mitrova jeszcze do 1433 roku. Prawdopodobnie związane to było z nieuregulowaniem zapłaty.
Ostatecznie przejęcie Mitrova przez możny ród panów z Pernštejna, przyczyniło się do upadku zamku i jego porzucenia pod koniec XV lub na początku XVI wieku. Panowie z Pernštejna posiadali wiele wygodniejszych i bardziej obronnych siedzib, dlatego nie byli zainteresowani utrzymywaniem zamku w Mitrovie, a jedynie czerpaniem dochodów z dóbr ziemskich. Gdy w 1564 roku majątek Mitrov został zakupiony przez nowego właściciela, miasto Nové Město na Moravě, przedmiotem zakupu był między innymi opuszczony zamek. Podobnie w 1589 roku, gdy Jan z Pernštejna zastawił na sześć lat dobra Mitrov Matyášowi Žalkovskiemu z Žalkovic, to hipoteka obejmowała między innymi młyn i tartak pod opuszczonym zamkiem Mitrov.
Architektura
Zamek zbudowano na podłużnym wzgórzu, opadającym stromą skarpą po stronie zachodniej w kierunku rzeki Bobrůvka. Rzeka otaczała wzniesienie zakolem, dlatego w odległości kilkudziesięciu metrów zabezpieczała zamek także od wschodu i w nieco większej odległości od południa. Nie licząc odcinka zachodniego, z każdej strony było na tyle dużo miejsca, że zamek mógł zostać otoczony suchą fosą o szerokości 15-18 metrów i głębokości aż 7 metrów, być może na części obwodu obmurowaną. Ponadto przed rowem fosy poprowadzony został ziemny wał. Z jego poszerzonej północnej części utworzono niewielki, w przybliżeniu trójkątny obszar, który mógł pełnić rolę przedbramia lub małego przygródka, usytuowanego po najbardziej zagrożonej i zarazem najdogodniejszej dla dojazdu stronie. Zewnętrzną strefę obrony stanowiły dwa dodatkowe poprzeczne przekopy: północny o szerokości 14 metrów, południowy o szerokości 11 metrów.
Północne podzamcze osiągało się po drewnianym moście przerzuconym nad fosą. Miało ono kształt zbliżony do trapezu o wymiarach 25 x 23-33 metry, z dziedzińcem otoczonym z trzech stron murem, a z czwartej – południowej przyległym do zbocza z murem zamku górnego. Pomiędzy podzamczem a zamkiem górnym nie utworzono rowu fosy, podobnie jak na zamku Víckov. Mur podzamcza nie był masywny, gdyż jego grubość sięgała zaledwie 0,7 metra. Wstępu broniło proste przedbramie oraz usytuowana w jego szerokości narożna czworoboczna wieża o wymiarach 6,5 x 6,5 metra i grubości murów 1,4 metra. Alternatywnie teren przedbramia zajmował budynek połączony z wieżą, natomiast przejazd bramny znajdował się po jego wschodniej stronie. Zabudowa podzamcza prawdopodobnie była w całości drewniana i pełniła funkcje gospodarcze. Zapewne mieściły się tam stajnie, spichrze, czy chaty ludności służebnej, wszystkie przystawione do wewnętrznego lica murów. Dodatkowe zabudowania gospodarcze stać mogły nad rzeką po południowej stronie zamku, na terenie o wymiarach około 35 x 37 metrów.
Zamek górny miał kształt nieregularnego, lekko podłużnego wieloboku o wymiarach 31 x 23 metry. Jego obronę zapewniał obwód głównego muru obronnego i zewnętrzny mur parchamu po stronie zachodniej, południowej i częściowo wschodniej. Ten drugi mógł być wzmocniony trzema prostokątnymi basztami: dwoma otwartymi od strony międzymurza i wysuniętymi przed kurtyny po stronie zachodniej i jedną po stronie południowo – wschodniej, która w przyziemiu mogła mieścić przejazd bramny. Na dziedzińcu do zachodniej kurtyny przystawiono główny, trójprzestrzenny budynek mieszkalny z piwnicami dostępnymi z poziomu majdanu. Drugi, mniejszy budynek przystawiono do ściany północnej, a między nim a główną zabudową usytuowano bramę na międzymurze i dalej na podzamcze. Oba budynki były więc połączone, przy czym narożnik ten mógł mieć formę zbliżoną do wieży bramnej.
Stan obecny
Zamek przetrwał do czasów współczesnych w postaci nie najlepiej zachowanej ruiny, z której najlepiej widocznym elementem jest dolna partia czworobocznej wieży broniącej dostępu do dawnego podzamcza. Ponadto zachowały się relikty zabudowy zamku górnego oraz fragmenty jego oraz podzamcza murów. Wstęp na teren zamku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Večeřa J., Povrchový průzkum pozůstatků hradu Mitrova u Stražku (okr. Žďár nad Sázavou) [w:] Hrady mnou spatřené. Sborník příspěvků k životnímu jubileu Radima Vrly, Brno 2021.