Milevsko – klasztor norbertański

Historia

   Klasztor został założony w 1184 roku przez możnego Jerzego z Milevska. Jako iż w 1187 roku opatem został niejaki Jarloch, przyjmuje się, iż klasztor już wówczas istniał. Niestety wkrótce potem, w 1191 roku, Milevsko z nieznanych powodów spłonęło. Odbudowa trwała do około 1201 roku, kiedy to ołomuniecki biskup wyświęcił ołtarze w pobliskim kościele św. Idziego. W XIII wieku kościół klasztorny został ponownie przebudowany, tym razem w stylu wczesnogotyckim. Opat Jarloch zmarł w Milevsku w 1228 roku i został pochowany w klasztornym kościele. W okresie tym w konwencie mieszkało do 30 zakonników, którzy oprócz spraw duchowych zajmowali się również działalnością gospodarczą: uprawą wina, zboża, chmielu.
   Podczas wojen husyckich klasztor został zdewastowany. Opat klasztoru zabrał zawczasu wszystkie kosztowności do zamku Příběnice, ale po jego zdobyciu ukryte tam dobra zostały zagrabione. W dalszej części XV wieku klasztor znajdował się pod patronatem Rožmberków, a następnie od 1543 roku był własnością Švamberków. W 1581 Kryštof I ze Švamberka sprzedał klasztor panom z Hodějova. Z ich pomocą został on wówczas częściowo naprawiony. Po bitwie pod Białą Górą w 1620 roku i upadku powstania majątek Hodějów, a w tym także klasztor Milevski, został skonfiskowany. Klasztor został zdewastowany, a okoliczne wioski porzucone. Decyzja cesarska przypisała klasztor konwentowi norbertanów na praskim Strahovie, co rozpoczęło stopniową odbudowę i wprowadzania barokowych elementów architektonicznych. Zostały one częściowo usunięte podczas XIX-wiecznych renowacji.

Architektura

   Średniowieczny klasztor w Milevsku składał się z kościoła Objawienia NMP oraz przylegających do niego od południa zabudowań konwentu. Świątynia została wzniesiona jako duża, trójnawowa budowla w formie bazyliki z dwuwieżową fasadą po stronie zachodniej oraz krótkim transeptem i dużą apsydą po stronie wschodniej, na wysokości nawy głównej. Dwie mniejsze apsydy pierwotnie zamykały kościół od wschodu na wysokości naw bocznych. W XIII wieku ta część kościoła została przebudowana, transept otrzymał duże ostrołukowe okna, a wschodnia ściana została zakończona krótkim poligonalnym prezbiterium. Dwie czworoboczne wieże zachodnie na czterech górnych piętrach przeprute były z wszystkich stron biforami i triforami. Pomiędzy wieżami umieszczono główny portal wejściowy, a ponad nim wczesnogotyckie duże ostrołukowe okno. Drugi portal wejściowy znajdował się w nawie bocznej po stronie północnej. Tą część kościoła oświetlały nieduże romańskie okna o półkolistych zwieńczeniach i małe okienka o kształcie czwórliścia.
   Początkowo korpus kościoła nie posiadał sklepień, a jedynie płaskie drewniane stropy. We wschodniej części bazyliki nawa główna oddzielona została od naw bocznych pełnym murem, wydzielającym tzw. chorus minor. Dalej na zachód nawę główną otwarto na boki arkadami, spoczywającymi na dziesięciu cylindrycznych kolumnach, zakończonych prostymi głowicami z wystającymi narożnikami.
   W północno – zachodnim narożniku kościoła usytuowano niewielką kaplicę opacką z apsydą. Po południowej stronie bazyliki znajdowały się budynki klasztoru, które wraz z kościołem i krużgankami otaczały wirydarz. W skrzydle wschodnim, po stronie północnej znajdowała się zakrystia, kończąca się od zewnętrznej strony apsydą. Kolejnym pomieszczeniem był kwadratowy w planie kapitularz, miejsce obrad, narad i zgromadzeń mnichów. Oprócz tego w skrzydle południowym i zachodnim musiało się jeszcze znajdować wymagane przez regułę dormitorium i refektarz.

Stan obecny

   Kościół klasztorny Objawienia NMP, pomimo późniejszych nowożytnych przekształceń i XIX-wiecznych renowacji to obecnie jeden z najlepiej zachowanych romańskich zabytków na terenie Czech z zauważalnymi zmianami wprowadzonymi w stylistyce wczesnego gotyku. Oprócz niego przetrwały również stosunkowo dobrze zachowane mury skrzydeł wschodniego i południowego, niestety bez okalających je niegdyś krużganków oraz położony po stronie zachodniej budynek szkoły łacińskiej. Klasztor wciąż jest w posiadaniu mnichów norbertańskich, którzy jednak udostępniają go dla zwiedzających: w kwietniu, maju, czerwcu, wrześniu i październiku od piątku do niedzieli w godzinach 10.00 – 17.00, oraz w lipcu i sierpniu codziennie w godzinach 10.00- 17.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa kralovskedilo.ktf.cuni.cz, Milevsko – Kostel sv. Jiljí a premonstrátský klášter.
Strona internetowa wikipedia.org, Klášter Milevsko.