Historia
Według badań archeologicznych teren zamku zasiedlony był od lat 80-tych XIV wieku, aż do prawie końca następnego stulecia. Przydomku „z Milčan” używał już w 1366 roku niejaki Přibík. W 1391 roku źródła pisane odnotowały informację o milčanskim majątku ziemskim. W 1402 roku z Milčan pisał się już Jindřich Berka z Dubé. W 1437 Berkowie sprzedali Milčany Zikmundowi z Vartenberka, który założył w okolicy nowy dwór w Rybnovie. Milčany najwyraźniej były jednak nadal używane, gdyż zapisano je w wianie żony Zikmunda, Anežki ze Šternberka. Były również wymienione w rejestrach majątkowych z 1460 roku. Po raz pierwszy Milčany opisano jako opuszczone w 1542 roku.
Architektura
Zamek stał na zachodnim krańcu stawu Holańskiego, na skalistym wzniesieniu o wydłużonym na osi wschód – zachód kształcie. Jego teren stopniowo wznosił się ze wschodu na zachód, aż do maksymalnej różnicy wysokości około 30 metrów, jaką górowała zachodnia część wzniesienia nad okolicznym terenem. Na południu wzgórze zabezpieczał strumień zasilający staw, płynący płytką, zabagnioną dolinką. Również od północy znajdować się mogła kolejna zapora wodna w postaci stawu. Droga dojazdowa zapewne przebiegała łagodnym południowo – wschodnim zboczem.
Naturalne ukształtowanie terenu nadało zamkowi w planie formę zbliżoną do trójkąta, z ostrym narożnikiem skierowanym ku północnemu – zachodowi. Obszar ten otoczony był kamiennym murem obronnym, z trzech stron poprowadzonym wzdłuż krawędzi zboczy, a od wschodu przecinającym w poprzek wzniesienie. Od wschodu też logika nakazywałaby doszukiwać się poprzecznego przekopu poprzedzonego ziemnym wałem, przed którym być może funkcjonowało podzamcze.
Budynek (być może o wieżowym charakterze) został usytuowany w południowym narożniku zamku. Był on wzniesiony z lokalnego piaskowca, prawdopodobnie wydobywanego w trakcie przygotowywania podłoża do prac budowlanych i częściowo posadowiony na skale. Lico murów utworzone było z równo ciętych bloków o zaoblonych krawędziach, starannie ułożonych w równe rzędy. Jego wnętrze podzielone było na kondygnacje za pomocą płaskich drewnianych stropów, osadzanych w czworobocznych gniazdach. Kolejne otwory pozostawiono po rusztowaniach, jakie wykorzystywano w czasie budowy. Przyziemie doświetlane było co najmniej jednym otworem szczelinowym.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachował się tylko róg pałacu, którego wschodnia ściana wciąż ma około 7 metrów wysokości, a krótsza południowa tylko około 3 metry. Odnaleźć w nim można jeden otwór szczelinowy oraz szereg gniazd po belkach stropowych i otworów maczulcowych. Ponadto słabo widoczne są ślady dawnych obwałowań. Bardziej szczegółowe rozpoznanie zamku uniemożliwia zniszczenie jego terenu przez nowożytne wydobycie kamienia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Gabriel F., Panáček J., Hrady okresu Česká Lípa, Praha 2000.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Čechy, t. III, red. Z.Fiala, Praha 1984.