Historia
Zamek Melice został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku, z inicjatywy Jana Volka, nieślubnego syna króla Wacława II i biskupa ołomunieckiego w latach 1334-1351. W źródłach pisanych zamek pojawił się po raz pierwszy w 1339 roku, jako już zbudowany i obsadzony przez burgrabiego Beneša z Melic. Stanowił centrum zarządzania dóbr biskupich w regionie vyškovskim, gdzie zastąpił starszy gród i zamek Pustiměř koło osady Zelená Hora (w trakcie budowy zamku melickiego wtórnie wykorzystano romańskie elementy architektoniczne pochodzące z rozebranej budowli). Zapewne stanowił też miejsce sprawowania biskupich sądów i pełnił rolę podmiejskiej siedziby hierarchów, na czas gdy chcieli uciec z gwarnego Ołomuńca.
W okresie urzędowania biskupa Jana Očko z Vlašimia, w pięćdziesiątych i pierwszych latach sześćdziesiątych XIV wieku, na zamku konsekrowano kaplicę. Jej kapelan o imieniu Petr wspomniany był w 1363 roku. W pięciu dokumentach z lat 1359-1370 wzmiankowane był dwa zamki w Melicach – górny i dolny, zawsze w związku z imieniem niejakiego Buška. Przykładowo w 1359 roku Bušek z dolnego zamku w Melicach („Busco de inferiori castro de Maylicz”) sprzedał ziemię klasztorowi w Pustiměř. Wśród świadków wymieniony został Bušek z górnego zamku w Melicach („Busco de superiori castro de Maylicz”), zapewne kolejny dzierżawca lub zarządca. W kolejnych latach XIV stulecia na zamku często przebywali biskupi, wystawiający w Melicach liczne dokumenty. Melice zarządzane były wówczas przez biskupich lenników i burgrabiów, między innymi Ješka Šram („burgherr von Maylicz”), Janoša z Mejlic, Ješka i Alšíka z Mejlic, czy Majnuša z Mejlic. W 1383 roku Melice oddano w zastaw margrabiemu morawskiemu Jodokowi, ale nie trwał on długo, gdyż już w 1393 roku na zamku odnotowany został biskup Mikuláš.
Zamek został zniszczony podczas wojen wewnętrznych z pierwszej połowy XV wieku. Latem 1423 roku na Morawy przybyli czescy husyci, zdobywając kilka ważnych ośrodków, w tym biskupi zamek Melice, który z racji jego właściciela, nieprzejednanego wroga rewolucji, Jana Železnego, zapewne stanowił jeden z głównych celów. Po zajęciu Melice mogły przez pewien czas służyć husytom za punkt oparcia. W 1439 roku zamek był już opisywany jako całkowicie zniszczony, zaś w 1448 roku biskup Pavel z Miličína przeniósł uposażenie kaplicy ze zrujnowanego zamku do kaplicy św. Jana Ewangelisty w Vyškovie.
Architektura
Zamek został zbudowany na podłużnym cyplu rozległego wzniesienia, wysuniętym ku południowemu – wschodowi w stronę czoła doliny. Założony został na planie zbliżonym do prostokąta, sąsiadującego od wschodu i zachodu ze strumieniami, których wody wykorzystano do utworzenia systemu częściowo nawodnionych fos. Zabezpieczyły one zamek również od północy i południa, przy czym południowy kraniec cypla zajęło mocno wydłużone podzamcze. Fosa północna miała 18 metrów szerokości, natomiast południowa, oddzielająca rdzeń zamku od podzamcza, mierzyła aż 25 metrów szerokości.
Zamek górny był zwartym, czteroskrzydłowym założeniem o wymiarach 54 x 31 metrów i grubych zewnętrznych murach, dochodzących aż do 2,5 metra szerokości. Możliwe, że w południowym lub zachodnim skrzydle z bryły zamku wyłamywała się narożna czworoboczna wieża. Niewykluczone też, że krótsze skrzydła północne i południowe dominowały wysokością nad dłuższymi skrzydłami wschodnim i zachodnim. Ogólnie Melice nawiązywały do starszych zamków Przemyślidów z czasów Ottokara II i zapowiadały regularne układy zamków Karola IV.
Wjazd do zamku usytuowano na osi elewacji południowej. Po lewej stronie przejazdu znajdowało się pomieszczenie, prawdopodobnie przeznaczone dla strażników, w którym odkryto ślady pieca, ogrzewającego gorącym powietrzem również pomieszczenie na piętrze. Po prawej stronie przejazdu bramnego schody wiodły do piwnic. Zamek wyposażony był również w kaplicę, o czym świadczyłby ryzalit w północnej części dziedzińca, przystawiony do tylnego skrzydła. Zapewne był to filar podtrzymujący wykusz pierwotnego prezbiterium kaplicy. Z nagromadzenia ozdobnych kafli w okolicy południowego narożnika przypuszczać można, iż właśnie tam, na piętrze, mieściły się prywatne komnaty biskupie, ogrzewane piecem kaflowym.
Podzamcze było długie aż na 120 metrów i szerokie maksymalnie na 35 metrów, zwężające się w kierunku południowym. Przedzielono je dwoma, a być może trzema lub nawet czterema ścianami poprzecznymi. Przy zachodnim boku utworzono też zewnętrzny mur wydzielający parcham o 8 metrach szerokości, którym prawdopodobnie wiodła droga dojazdowa do zamku. Pod nią na stoku wzniesienia znajdował się jeszcze jeden mur, poprowadzony równolegle do parchamu. Co nieczęste, zabudowa i obwarowania podzamcza były murowane, przez co prawdopodobnie w przekazach pisemnych używano określeń zamek górny i dolny.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. W gęsto zarośniętym roślinnością terenie widoczne są jedynie dolne partie murów, w większości odkryte w trakcie prac archeologicznych. Wstęp na teren melickiego zamku jest wolny, pomimo że znajduje się na obszarze Okręgu Wojskowego Březina. Dojście do niego wiedzie zielonym szlakiem turystycznym z miasteczka Pustiměř.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Dohnalová P., Středověké sakrální stavby a jejich doklady na moravských hradech, Brno 2006.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.