Historia
Najstarsza wzmianka o Malešovie zapisana została w 1303 roku, kiedy to osadę dzierżył niejaki Přibyslav z Malešova. Nie ma pewności czy to on był fundatorem zamku, którego budowę przeprowadzono w pierwszej połowie XIV wieku. Do jego powstania przyczynić się mógł również Zdislav z Malešova, odnotowany w związku z procesem sądowym z 1318 roku i majątkowymi sporami z lat 1342-1349, prowadzonymi z klasztorem w Vilémovie. Pierwsza bezpośrednia informacja pisemna o malešovskim zamku pojawiła się w 1359 roku, gdy Purkart z Maidburku sprzedawał go klasztorowi sedleckiemu nieopodal Kutnej Hory.
Opactwo sedleckie nie dzierżyło zamku długo, gdyż już w 1364 roku odsprzedało go mieszczańskiej rodzinie Ruthardów z Kutnej Hory. Nowym właścicielom udało się wkrótce przejść do stanu rycerskiego, po czym włączyli Malešov do swego przydomka, traktując jako rodowe gniazdo. Spośród przedstawicieli rodziny w 1403 roku pojawił się w przekazach niejaki Ruthard z Malešova, jednak już w latach 1411–1417 jako właściciel zamku występował Martin Kladný z Těchlovic. Obiecał on sprzedać zamek królowi Wacławowi IV, lecz na wypadek gdyby władca ostatecznie kupił inną twierdzę, Martin zezwolił na użytkowanie Malešova królowi lub jego urzędnikom.
W okresie wojen husyckich, w 1421 roku pod zamek podszedł hejtman Jan Hvězda z Vicemilic, który po pięciu dniach oblężenia zdobył malešovską siedzibę. Jej właścicielem stał się wpierw Zbyněk z Křešic, a następnie husyta Ondřej Keřský z Řimovic. W 1424 roku w pobliżu zamku doszło do bitwy pod Malešovem, w której Jan Žižka pokonał prażan. Po tym wydarzeniu nowym właścicielem warowni został husycki hejtman Beneš z Hustířan i Mokrovous. W kolejnych latach zmienił on stronę konfliktu i w 1434 roku wraz z katolikami i umiarkowanymi husytami walczył pod Lipanami. Następnie aż do śmierci w 1464 roku stał po stronie króla Jerzego z Podiebradów. Syn Beneša, Jiří z Hustířan, dla odmiany sprzyjał katolickiemu królowi Węgier Maciejowi Korwinowi, podczas wojen czesko-węgierskich drugiej połowy XV wieku. Z tego powodu w 1472 roku następca Jerzego z Podiebradów, Władysław II Jagiellończyk, wysłał przeciwko Malešovowi królewską armię. W jej obliczu Jiří z Hustířan poddał się bez walki i przyrzekł posłuszeństwo królowi Czech.
W latach 1515-1535 właścicielem zamku był Jiří Háša z Újezda, a poprzez małżeństwo jego córki Magdaleny, Malešov dostał się Salavom z Lipy, którzy w 1576 roku sprzedali go Jiřemu Voděradskiemu z Hrušova. Jiří w 1580 roku został stracony z powodu zamieszania w antyhabsburski spisek, zaś jego majątek skonfiskowany. Po kilkukrotnej zmianie właścicieli, w 1666 roku kupił go hrabia Jan Špork, który jako ostatni właściciel mieszkał na zamku. W XVIII wieku Malešov został zdegradowany do obiektu gospodarczego, wykorzystywanego do zarządzania okolicznymi dobrami. Z dokumentu z 1738 roku wiadomo, iż zamek służył pańskim urzędnikom, podczas gdy sama wieża główna pełniła funkcję spichlerza. W XIX i XX wieku nastąpił dalszy upadek znaczenia zabudowań zamku.
Architektura
Zamek wzniesiono na skalistym tarasie nad doliną rzeki Vrchlice, w zachodniej części Malešova. Z trzech stron ochronę zapewniały mu niezbyt wysokie, ale strome skaliste skarpy, a od południa dodatkowo wody jeziora. Dostęp możliwy był od północy, gdzie zabezpieczono się wykutą w skale fosę. Założenie otrzymało w przybliżeniu prostokątny kształt z niewielkim podzamczem od strony północnego wjazdu i krótkim parchamem po stronie zachodniej. Bramę na podzamcze flankowała półokrągła późnogotycka wieża, czy też raczej basteja, natomiast główny obwód obronny wzmocniono w trzech narożnikach basztami: półokrągłą, otwartą od strony dziedzińca po stronie północno-zachodniej (być może mieszczącą studnię), większą cylindryczną po stronie południowo-zachodniej oraz czworoboczną od południowego-wschodu.
Centralnym obiektem zamku była masywna, czworoboczna wieża mieszkalna, jedna z największych jakie wzniesiono na terenie Czech w prywatnych zamkach rycerskich. Usytuowana została w najwyższym punkcie wzniesienia, mniej więcej pośrodku dziedzińca. Jej najwyższa kondygnacja prawdopodobnie była konstrukcji drewnianej lub szachulcowej, przykryta gontowym dachem kalenicowym. Wejście do wieży oryginalnie możliwe było do osiągnięcia po drewnianych schodach i poprzez zwodzony mostek na piętro, do dwuramiennego portalu we wschodniej elewacji. Wnętrze pierwotnie mieściło cztery rozdzielone drewnianymi stropami kondygnacje, z których przyziemie pierwotnie oświetlały wąskie okna szczelinowe, a piętra mieszkalne większe okna czworoboczne. Pod koniec XV wieku i w XVI wieku wszystkie piętra wieży zostały sklepione.
W XVI wieku we wschodniej części podzamcza wzniesiono prostokątny budynek gospodarczy, ale zapewne już od chwili powstania zamku teren podzamcza musiał być zajmowany drewnianymi lub szachulcowymi zabudowaniami o przeznaczeniu gospodarczym i pomocniczym (np. stajnia, spiżarnie, spichrze, domy służby, różnego rodzaju szopy). Z racji niewielkich rozmiarów dziedzińca i konieczności zachowania drogi przejazdowej do rdzenia zamku, zabudowania te musiały być przystawione do wewnętrznych elewacji obwarowań. Jeszcze mniejsza ilość wolnego miejsca na zamku górnym między wieżą mieszkalną a murem obwodowym wykluczała jakąkolwiek inną znaczniejszą zabudowę.
Stan obecny
Główna wieża mieszkalna zachowała się do dziś w formie otrzymanej w wyniku barokowych przekształceń, które zmieniły jej zewnętrzne elewacje, zadaszenie zwieńczone latarnią, wewnętrzne podziały i wykrój okien. Sąsiaduje ona z budynkiem nowożytnego spichlerza oraz częścią pierwotnych murów obronnych, w obwodzie których przetrwała północno-zachodnia baszta. W murach wieży zachował się gotycki portal wejściowy z wnęką na zwodzony most oraz kilka otworów okiennych. W 2017 roku zakończono renowację zabytku przeprowadzoną przez prywatnego właściciela.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 2, Praha 2000.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Úlovec J., Ohrožené hrady, zámky a tvrze Čech, 1. díl A-M, Praha 2003.