Malešov – zamek

Historia

   Najstarsza wzmianka o Malešovie sięga 1303 roku, kiedy to dzierżył go Přibyslav z Malešova. Nie ma pewności czy to on był budowniczym zamku, jednak jego budowę można datować na pierwszą połowę XIV wieku. Pierwsza pisemna informacja o zamku pojawiła się w 1359 roku, gdy Purkart z Maidburku sprzedawał go klasztorowi sedleckiemu. Ten nie dzierżył go zbyt długo, gdyż już w 1364 roku odsprzedał mieszczańskiej rodzinie Ruthardów z Kutnej Hory. Udało im się wkrótce przejść do stanu rycerskiego i włączyli Malešov do swego przydomka jako rodowe gniazdo. Spośród nich w 1403 roku pojawił się w źródłach niejaki Ruthard z Malešova, jednak już w latach 1411 – 1417 jako właściciel zamku występował Martin Kladný z Těchlovic.
   W okresie wojen husyckich, w 1421 roku pod zamek podszedł hejtman Jan Hvězda z Vicemilic, który po pięciu dniach oblężenia zdobył malesovicką warownię. W 1424 roku w pobliżu zamku doszło do bitwy pod Malešovem w której Jan Žižka pokonał prażan. Po tym wydarzeniu nowym właścicielem został husyta Beneš z Hustířan i Mokrovous.  W kolejnych latach zmienił on stronę konfliktu i w 1434 roku wraz z katolikami i umiarkowanymi husytami walczył pod Lipanami. W późniejszych latach stał po stronie króla Jerzego z Podiebradów, zmarł w 1464 roku. Syn Beneša, Jiří z Hustířan, dla odmiany stał po stronie węgierskiego króla Macieja Korwina podczas wojen czesko-węgierskich drugiej połowy XV wieku. W 1472 roku następca Jerzego z Podiebradów, Władysław II Jagiellończyk, wysłał przeciwko Malešovowi królewską armię. W jej obliczu Jiří z Hustířan poddał się bez walki i przyrzekł posłuszeństwo królowi Czech.
   W latach 1515 – 1535 właścicielem zamku był Jiří Háša z Újezda, a poprzez małżeństwo jego córki Magdaleny, Malešov dostał się Salavom z Lipy, którzy w 1576 roku sprzedali go Jerzemu Voděradskiemu z Hrušova. Jerzy w 1580 roku został stracony z powodu zamieszania w antyhabsburski spisek, a jego majątek skonfiskowany. W 1666 roku kupił go hrabia Jan Špork, który jako ostatni właściciel mieszkał na zamku. W XVII wieku Malešov został zdegradowany do obiektu gospodarczego, wykorzystywanego do zarządzania okolicznymi dobrami. Z dokumentu z 1738 roku wiadomo, iż zamek służył pańskim urzędnikom, a wieża główna pełniła funkcję spichlerza. W XIX i XX wieku nastąpił dalszy upadek jego znaczenia.

Architektura

   Zamek wzniesiono na skalistym tarasie nad doliną rzeki Vrchlice w zachodniej części Malešova. Dostęp do niego możliwy był od północy, gdzie z tego powodu w skale wykuto fosę. Założenie otrzymało w przybliżeniu prostokątny kształt z niewielkim podzamczem od strony północnego wjazdu i krótkim międzymurzem po stronie zachodniej. Bramę na podzamcze flankowała półokrągła wieża, czy też raczej basteja, natomiast główny obwód obronny wzmocniono w trzech narożnikach basztami: półokrągłą, otwartą od strony dziedzińca po stronie północno – zachodniej (być może mieściła studnię), większą cylindryczną po stronie południowo – zachodniej oraz czworoboczną od południowego wschodu.
   Centralnym obiektem warowni była potężna, czworoboczna wieża mieszkalna usytuowana w najwyższym punkcie skały, mniej więcej na środku dziedzińca. Wieża miała cztery kondygnacje z których przyziemie pierwotnie oświetlały wąskie okna szczelinowe, a drugie, główne piętro mieszkalne, duże okna. Najwyższa kondygnacja prawdopodobnie była konstrukcji drewnianej lub szachulcowej. Wejście do wieży oryginalnie możliwe było po drewnianych schodach i poprzez zwodzony mostek na pierwsze piętro do portalu we wschodniej elewacji. Pod koniec XV wieku i w XVI wieku wszystkie piętra wieży zostały sklepione, wcześniej posiadały płaskie, drewniane stropy. W XVI wieku we wschodniej części podzamcza dodatkowo wzniesiono prostokątny budynek gospodarczy.

Stan obecny

   Główna wieża mieszkalna zachowała się do dziś w formie otrzymanej w wyniku barokowych przekształceń, które zmieniły jej zwieńczenie, wewnętrzne podziały i wykrój okien. Sąsiaduje ona z budynkiem nowożytnego spichlerza oraz częścią pierwotnych murów obronnych w obwodzie których przetrwała północno-zachodnia baszta. W 2017  roku zakończono renowację zabytku przeprowadzoną przez prywatnego właściciela.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Vychodni Cechy t.VI, Praha 1989.
Strona internetowa castles.cz, Tvrz Malešov.