Lukov – zamek

Historia

   Początki zamku Lukov sięgają pierwszej połowy XIII wieku, choć najstarsza informacja pisana o nim pochodzi dopiero z 1332 roku. Pierwotnie był własnością królewską, jednak na początku XIV stulecia znalazł się w rękach możnego rodu Šternberków. Ze wspomnianej wzmianki źródłowej wynika, iż rok później musieli oni zwrócić Lukov w ręce monarchy. Nie pozbyli się go jednak na długo, gdyż już w 1342 roku ponownie był w ich posiadaniu, a w 1373 roku dwie gałęzie rodu Šternberków dokonały między siebie podziału zamku.
   W drugiej połowie XV wieku na zamku siedział wojowniczy szlachcic Matouš ze Šternberka, organizujący częste wyprawy zbrojne na Morawy i Węgry. Dało to Maciejowi Korwinowi kolejny pretekst (poza sporem religijnym z husyckim królem Jerzym z Podiebradów i konfliktem o koronę) do inwazji na królestwo czeskie w 1469 roku, w trakcie której Lukov został zdobyty i spalony. Prawdopodobnie rozległe uszkodzenia fortyfikacji zamkowych doprowadziły do ​​znacznej przebudowy i rozbudowy zamku.
   W 1511 lub 1516 roku Lukov odkupili od Šternberków Kunovie z Kunštátu, a po trzydziestu dwóch latach Nekšowie z Landeka. Mieszkali oni na zamku aż do początku XVII wieku kontynuując prace budowlane w stylu renesansu. Przyczynili się oni do wzniesienia południowego skrzydła i jednocześnie zburzenia romańskiej wieży z ostrogą. Po śmierci Lukrecji Nekšovej w 1614 roku zamek przypadł jej mężowi, którym był Albrecht von Wallenstein, sławny wódz i polityk z okresu wojny trzydziestoletniej. W jej trakcie w 1620 roku zamek obsadzili zbuntowani przeciw Habsburgom Wołosi, których przegnał szwedzki zbrojny wypad na Morawy w 1643 roku. Zajęli oni Lukov bez walki i przez trzy miesiące obsadzali własnym garnizonem, ostatecznie podpalając go w trakcie  wycofywania. Po wojnie na zamku przeprowadzono jedynie prowizoryczne naprawy, dzięki czemu był wykorzystywany do zarządzania okolicznymi majątkami. Pod koniec XVIII wieku został opuszczony i popadł w całkowitą ruinę.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na dużym skalistym grzbiecie o wysokości dochodzącej do 521 metrów n.p.m. Od strony wschodniej przed rdzeniem zamku usytuowano rozległe czworoboczne podzamcze o wymiarach 125×110 metrów. W XV wieku w jego północno – wschodnim narożniku wzniesiono pięcioboczną wieżę zwaną Świętojańska (Svatojánka), a w narożu północnym wieżę półokrągłą, która flankowała wał i fosę przed zamkiem górnym. Być może trzecia wieża istniała jeszcze w narożniku południowym podzamcza, które otaczały kamienne mury obronne. Ponadto z trzech stron ochranę zapewniały ziemne wały i fosy, zdwojone od wschodu i południa. Rozległy i nierówny dziedziniec podzamcza wykorzystano w minimalnym stopniu, sytuując na nim pojedyncze domy o gospodarczym charakterze.
   Zamek górny chroniony był przekopem o szerokości od 26 do 34 metrów (od strony południowej przekopano dwie fosy) w którego wschodniej części usytuowano czworoboczną wieżę bramną poprzedzoną przedbramiem i drewnianym mostem osadzonym na czterech kamiennych filarach. Z przedbramia wychodziła trzecia, zewnętrzna linia murów obronnych, natomiast z wieży bramnej drugi obwód muru, otaczający cały zamek poza stroną północną, gdzie stok wzgórza był najbardziej stromy. Z tego powodu stabilność muru północnego została wzmocniona siedmioma przyporami. Rdzeń zamku założono na planie zbliżonym do prostokąta o wymiarach 67 x 19 metrów. Wiodła do niego droga wytyczona w południowym międzymurzu, w połowie przedzielonym wczesnogotycką, czworoboczną wieżą bramną z ostrołukowym portalem i sklepionym przejazdem bramnym.
   Jednym w najstarszych elementów zamku górnego była, umieszczona mniej więcej w połowie południowej kurtyny muru, okrągła wieża o średnicy jedynie 5 metrów, z ostrogą (ostrzem) skierowaną w kierunku drogi dojazdowej do zamku. Wieża flankowała bramę prowadzącą na główny dziedziniec zamku. Zbudowano ją ze starannie opracowanych kwadr i włączono w obwód grubych aż na 3 metry murów obronnych. Drugą budowlą z okresu romańskiego była czworoboczna wieża o wymiarach 4,5 x 4 metry po stronie południowo – zachodniej. W XIV wieku przystawiono do niej nowy budynek mieszkalny, a później, w XVI wieku została ona już całkowicie włączona w obręb dużego, dwutraktowego domu mieszkalnego o wymiarach 18,5 x 17 metrów, który posiadał dwa sklepione kolebkowo pomieszczenia w piwnicy i mógł mieć wieżowy charakter. Drugi budynek mieszkalny, być może także o wieżowym charakterze, wzniesiono po stronie południowo – wschodniej dziedzińca, tuż ponad zewnętrzną wieżą bramną. Mniejsza zabudowa, prawdopodobnie gospodarcza usytuowana była przy kurtynie północnej muru obronnego.
W XVI wieku wzniesiono również  od zachodu w narożnikach muru parchamu dwie pięcioboczne baszty.
   Jedną z najstarszych budowli w okolicy zamku był romański kościół, wspominany w źródłach pisanych w 1235 roku. Niestety jego lokalizacja w związku z późniejszymi przekształceniami pozostaje nieznana.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w formie daleko posuniętej ruiny. Najlepiej zachowana jest obecnie zewnętrzna wieża bramna prowadząca z podzamcza na zamek górny. Całkiem dobrze zachowała się również Wieża Świętojańska na terenie dawnego podzamcza. Pozostałe fragmenty to głównie dolne partie murów i zabudowań, osiągające w najwyższych miejscach od paru do parunastu metrów. Lukov otwarty jest od kwietnia do października w godzinach od 10:00 do 17:00 (w środku sezonu turystycznego do godziny 18.00).

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.

Strona internetowa hradlukov.cz, Hrad Lukoc. Stručná historie.