Historia
Osada zwana pierwotnie Německé Lošany pojawiła się w źródłach pisanych w 1259 roku, kiedy to niejaki Ctibor z Lošan występował na liście świadków króla Przemysła Ottokara II. Jego następcą prawdopodobnie był Ješek z Lošan, odnotowany w 1303 roku. W 1324 roku część wsi dzierżył Zdeslav ze Zbraslavic, od którego Lošany przeszły na własność mieszczan z Kutnej Hory, między innymi wspomnianego w 1355 roku Vavřinca Číšníka. Być może to on w drugiej połowie XIV wieku wybudował wieżę mieszkalno-obronną, choć inwestycja ta mogła zostać także zrealizowana około 1414 roku, za kolejnych właścicieli z rodu Alderów.
W okresie wojen husyckich i w drugiej ćwierci XV wieku właścicielami wieży byli kolejni członkowie rodziny Alderów: protoplasta rodu Haman, jego potomek Jiří wzmiankowany w 1430 roku, Tomáš wspomniany w 1440 roku i Prokop, o którym najpóźniejsza wzmianka pojawiła się w 1466 roku. Ostatnimi właścicielami wieży o nazwisku Alder byli Václav i Jan, którzy w 1478 roku sprzedali Lošany Janowi Čabelickiemu z Soutic. Nowy właściciel miał podwyższyć wieżę o dodatkowe piętro i zwieńczyć czterospadowym dachem. Pomimo rozbudowy nie mieszkał on na stałe w Lošanach, lecz przeznaczył wieżę dla swego burgrabiego, który na co dzień doglądał majątku (w 1484 roku był nim niejaki Mikuláš ze Stropnic). W 1513 roku syn Jana, Prokop Čabelicki, sprzedał zadłużony majątek miastu Kutna Hora, które było właścicielem Lošan aż do 1918 roku.
W drugiej połowie XVI wieku po południowej stronie wieży, w miejscu dawnej fosy, zbudowano nowy budynek mieszkalny. W XVIII stuleciu i ponownie w 1868 roku wieżę niszczył pożar, jednakże, jako że była ona używana jako magazyn, zawsze finansowano jej naprawy. Dom mieszkalny został przebudowany w drugiej połowie XVIII wieku i ponownie pod koniec XVIII wieku, podczas gdy pozostałe budynki założenia stopniowo zanikły lub opustoszały. W latach 1988-1990 wieża została naprawiona i zadaszona, ale sąsiednie zabudowania pozostawiono w ruinie.
Architektura
Wieża została wzniesiona na planie kwadratu o bokach długości około 8 metrów. Pierwotnie mieściła trzy piętra ponad przyziemiem, lecz w drugiej połowie XV wieku została podwyższona o czwarte piętro do wysokości 17 metrów. Wzniesiono ją z nieobrobionego kamienia, przeważnie łamanego do formy wąskich płyt, oraz z większych kwadr wzmacniających narożniki. Najwyższa kondygnacja została dobudowana z jaśniejszego piaskowca. Zewnętrzne obwarowania wieży składały się z fosy, zasilanej wodami leżącego na południu stawu.
Wejście do wieży zapewnione było z zewnątrz aż trzema portalami, wszystkimi umieszczonymi w jednej osi w elewacji wschodniej. Przyziemie dostępne było schodami wiodącymi w dół, jako że najniższa część wieży była częściowo zagłębiona pod poziom gruntu. Wejście na drugą kondygnację zapewniały zewnętrzne schody i ostrołucznie zamknięty portal. Także na trzecią kondygnację prowadziły drewniane schody, dostawione do elewacji wieży w postaci zadaszonego ganku. Najwyższe wejście miało formę ostrołukowego portalu osadzonego w prostokątnej wnęce, do której chowana była zwodzona kładka. Z tego powodu ganek musiał być bardzo szeroki, albo zamiast niego wieża pierwotnie połączona była kładką z innym budynkiem lub koroną muru obwodowego.
Najniższa kondygnacja wieży wraz z drugą przykryte zostały sklepieniem kolebkowym. Były słabo oświetlone, wyposażone w osobne wejścia i nieogrzewane, musiały więc pełnić funkcje gospodarcze. Mieszkalno-reprezentacyjne były trzy najwyższe piętra, które pierwotnie rozdzielono drewnianymi, płaskimi stropami i od trzeciej kondygnacji wzwyż połączono drewnianymi schodami. Pomieszczenie na piątej kondygnacji zaopatrzono w narożny kominek i wykusz latrynowy od strony południowej, wychodzący nad pobliską fosę, natomiast izbę na trzeciej kondygnacji oświetlało okno z bocznymi kamiennymi ławami. Wszystkie okna kondygnacji mieszkalnych umieszczone zostały w ciosowych czworobocznych obramieniach.
Stan obecny
Wieża od 2002 roku należała do prywatnych właścicieli, którzy po pięciu latach rozpoczęli jej gruntowną renowację. Niestety w 2009 roku zdecydowali się ją sprzedać i z tego powodu wszystkie naprawy zostały tymczasowo wstrzymane. Pozostaje żywić nadzieje, iż ten wyjątkowo cenny i obecnie rzadki na terenie Czech, a co więcej pozbawiony większych przekształceń nowożytnych przykład późnośredniowiecznej wieży mieszkalnej, zostanie odnowiony. Obiekt jest nadal własnością prywatną, nie udostępnioną dla zwiedzających.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 2, Praha 2000.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Úlovec J., Ohrožené hrady, zámky a tvrze Čech, 1. díl A-M, Praha 2003.