Historia
Zamek wzniesiono około trzeciej ćwierci XIII wieku, jako ośrodek zapewniający ochronę i kontrolę nad kolonizacją Wyżyny Czesko-Morawskiej. W 1281 roku pisał się z niego Vznata z Lomnicy, członek morawskiej odnogi rodu Tasovców. Jego potomkowie dzierżyli i rozbudowywali zamek przed ponad trzysta kolejnych lat. W XIV wieku urośli do miana jednej z ważniejszych morawskich rodzin szlacheckich, z majątkami w Lomnicy, Tasovie, Deblínie, Velké Meziříčí, Křižanovie i Náměšti.
Pod koniec lat siedemdziesiątych XVI wieku Lomnice kupił Jan z Žerotina. Po nim Karol starszy z Žerotina na przełomie XVI i XVII stulecia dokonał pierwszych renesansowych przekształceń, kontynuowanych przez Oldřicha z Kounic od 1601 roku. Doprowadziły one do zabudowania pomieszczeniami i arkadowym gankiem całych murów podzamcza, powiększenia zabudowy na zamku górnym oraz zabezpieczenia zewnętrznych obwarowań nowożytnymi bastionami.
W 1662 roku lomnicką rezydencję nabył Węgier Gabriel Serényi, za którego dokonano barokowej przebudowy wnętrz i zewnętrznych elewacji. Ostatnie zmiany w wyglądzie zamku nastąpiły w XIX stuleciu, podczas prób regotyzacji. Po drugiej wojnie światowej ród Serényi został wywłaszczony a zamek znacjonalizowany.
Architektura
Zamek zbudowano na cyplu wcinającym się w niewielką rzekę Besének, która otaczała wzniesienie z trzech stron. Jedynym wolnym kierunkiem od zachodu wiodła droga dojazdowa, przy której rozwinęła się osada. W planie zamek miał kształt zbliżony do prostokąta o wymiarach 44 x 38 metrów, do którego przystawiono podzamcze o zwężającej się północno – zachodniej części. Całość była mocno wydłużona na osi północny – zachód, południowy – wschód.
Mury zamku górnego miały w przyziemiu 2,5 metra grubości i zostały wzmocnione trzema czworobocznymi wieżami, usytuowanymi we wszystkich narożnikach poza wschodnim. Wynikało to zapewne z faktu, iż cześć ta była najbezpieczniejsza z powodu wysokiej nadrzecznej skarpy. Najstarsza zabudowa mieszkalna stanęła na dziedzińcu, być może pomiędzy wieżami przy kurtynie południowo – zachodniej, choć jako pierwotne skrzydło mieszkalne służyć mogła także zabudowa po stronie północno – zachodniej, mieszcząca w przyziemiu przejazd bramny. W połowie XV wieku od strony podzamcza skrzydło to zaopatrzono na piętrze w wykusz kaplicy i duże ostrołukowe okna. Nawa kaplicy, usytuowana w poprzek w stosunku do prezbiterium w wykuszu, w okresie późnego gotyku otrzymała sklepienie sieciowe i ozdobne polichromie.
Podzamcze miało wymiary 56 x 44 metry. Przy jego północno – zachodnim narożniku usytuowano czworoboczną wieżę bramną o wymiarach 9 x 8,5 metra, a przy wewnętrznej ścianie muru po stronie południowo – zachodniej i południowej podłużny, zakrzywiony w planie budynek, zapewne o gospodarczym charakterze. Budynek w przyziemiu mieścił cztery pomieszczenia. Wieża bramna od strony czołowej była z nim zlicowana. Zewnętrzną strefę obrony zamku stanowiły szeroka sucha fosa oraz ziemny wał, otaczające prawdopodobnie całe założenie. W koronie wału mógł się znajdować chodnik dla obrońców, zabezpieczony drewnianą palisadą lub częstokołem.
W XV wieku podzamcze oraz zamek górny otoczono wspólnym murem zewnętrznym o niedużej wysokości, poprowadzonym po skarpie fosy. Równocześnie zmieniono wjazd na podzamcze. Przestała ku temu służyć pierwotna wieża z przejazdem, a bramę przesunięto do kurtyny południowej, przed którą wysunięto krótkie przedbramie połączone z drewnianym mostem. Prowadził on do obwarowań o formie zbliżonej do barbakanu, gdzie droga wjazdowa skręcała na zachód i po kolejnym moście osiągała proste zewnętrzne przedbramie.
Stan obecny
Zamek z powodu licznych nowożytnych przekształceń przetrwał w formie znacznie odbiegającej od średniowiecznego pierwowzoru, choć jego dwudzielny układ jest nadal czytelny. Jednym z nielicznych elementów o zachowanym oryginalnym wyglądzie jest elewacja zamku górnego od strony północno – zachodniej, w której widoczne są regotyzowane ostrołukowe okna kaplicy i późnogotycki wykusz. Ten ostatni wraz ze sklepieniem we wnętrzu kaplicy należy w regionie do najważniejszych zabytków architektury późnego gotyku. Obecnie w zamku mieści się szkoła zawodowa.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.