Litýš – zamek

Historia

   Za budowniczego zamku uważa się Zygmunta Děčínskiego z Vartenberka, który w 1422 otrzymał od cesarza Zygmunta Luksemburczyka majątek dawnej komturii zakonu krzyżackiego z Býčkovic. Jego budowa zapewne miała na celu stanowić przeciwwagę dla pobliskiego husyckiego zamku Kalich, który Zygmunt Děčínski  bez powodzenia próbował atakować jesienią 1421 roku. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1432 roku, kiedy to wspomina się jego burgrabiego Mikołaja z Lhoty.
   Po śmierci Zygmunta z Vartenberka w  1438 (zmarł zagłodzony jako więzień Albrechta Habsburga) zamek przeszedł na wdowę, Agnieszkę ze Šternberka, a po jej śmierci, zaledwie kilka miesięcy później (w 1453 roku), Litýš odziedziczyli Aleš i Zdeněk ze Sternberka. Nowi właściciele sprzedali go już w następnym roku Janowi, młodszemu synowi Zygmunta z Vartemberka. Od 1459 Litýš stał się częścią dóbr posiadanych przez Jana z Čečelic. Jego jedyna córka poślubiła wnuka Zygmunta, Krzysztofa z Vartemberka. Po jego śmierci majątek przekazano najmłodszemu synowi, Wacławowi, który w 1532 roku wymienił go z wujem Krzysztofem na kwartał Českéj Lípy. Krzysztof z Vartemberku na zamku nie mieszkał, a po jego pożarze w 1544 roku został całkowicie opuszczony.

Architektura

   Zamek usytuowano na skalistym wzniesieniu o najbardziej stromych skarpach od strony północnej i północno – wschodniej. Przystęp do rdzenia warowni możliwy był od południa, po zachodniej stronie zbocza, poprzez ziemno – kamienno – drewniane obwarowania, wydzielające po stronie południowej trzy szerokie pasy międzymurza, z których część wykorzystano jako drogę wjazdową. Za drugą bramą droga ostro skręcała w prawo, aby wejść w trzecią bramę tuż pod głównymi murami zamku. Ostatni etap prawdopodobnie prowadził południowym międzymurzem na stronę południowo – wschodnią, gdzie była usytuowana główna brama na zamkowy dziedziniec. Rdzeń  warowni miał z grubsza kształt trójkąta o dwóch poziomach umieszczonych na rożnych wysokościach i zaokrąglonym północnym narożnikiem muru obwodowego. Południową podstawę zamku górnego zajmował budynek mieszkalny. W najwyżej położonej północnej części być może znajdowała się wieża główna.
   Skuteczność obrony na najbardziej zagrożonym południowym kierunku została dodatkowo wzmocniona przez dwa półkoliste bastiony, przeznaczone zapewne dla broni ogniowej. Mogły one pokryć cały obszar południowego przedpola ogniem krzyżowym.

Stan obecny

   Zamek to obecnie bardzo słabo zachowane relikty niektórych partii murów. W najlepszym stanie znajduje się południowa kurtyna głównego obwodu oraz mniejsze fragmenty po stronie północnej. Wstęp na ich teren jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa castles.cz, Hrad Litýš.