Litoměřice – miejskie mury obronne

Historia

   Królewskie miasto Litoměřice zostało założone w latach 20-tych i 30-tych XIII wieku, nad rzeką Łabą, w sąsiedztwie starszego grodu Przemyślidów z XI/XII wieku. Wzniesiono wówczas najstarszy obwód murów obronnych w pobliżu potoku Pokratec. W 1291 roku miasto nawiedził niszczycielski pożar, który dał impuls i możliwość rozbudowy oraz powiększenia obszaru miasta. Szczególnie okres panowania Jana Luksemburskiego i jego syna Karola IV przyczynił się do wzrostu zamożności i rozrostu zabudowy, otoczonej wówczas nowym pierścieniem murów miejskich. Modernizacja obwarowań nastąpiła po okresie wojen husyckich w drugiej połowie XV wieku i na początku XVI wieku, w związku z rozwojem broni palnej. Po 1513 roku przed głównym pierścieniem obwarowań dobudowano zewnętrzny pierścień z półokrągłymi bastejami. W XVI i XVII obwarowania zaczęły stopniowo tracić znaczenie, a ich masowe rozbiórki przeprowadzono w XIX stuleciu w związku z intensywnym rozwojem zabudowy i koniecznością udrożnienia ruchu ulicznego.

Architektura

   Najstarszy obwód murów obronnych z pierwszej połowy XIII wieku miał kształt zbliżony do gruszki z węższą częścią po stronie zachodniej, która obejmowała wzniesiony wówczas klasztor dominikanów z kościołem św. Michała. Po stronie wschodniej szersza część obwarowań dochodziła do kościoła Wszystkich Świętych i klasztoru franciszkańskiego z kościołem św. Jakuba. Od strony południowo – zachodniej dodatkową obronę zapewniał potok Pokratec. Łącznie mury zamykały wówczas obszar około 6-7 ha.
   W drugiej połowie XIV wieku znacznie rozrośnięte miasto obwiedziono nowym obwodem murów, które powiększyły obszar po stronie północnej, wschodniej i częściowo południowej. Starszy przebieg murów został utrzymany jedynie na kierunku południowo – zachodnim i częściowo zachodnim. Narożnik północno – zachodni połączony został z zamkiem królewskim. Wewnątrz murów miasta znalazło się wówczas około 250-270 domów na ponad 21 hektarach
   Mury obronne wzniesiono z kamienia z chodnikiem dla obrońców na szerokiej odsadzce i krenelażem na przedpiersiu. Merlony zaopatrzono w otwory strzelcze, zamykane pierwotnie drewnianymi przesłonami. Obwód murów wzmacniały dość liczne czworoboczne baszty, rozmieszczone nierównomiernie, najliczniej od najbardziej zagrożonej północno – wschodniej strony. Początkowo były one otwarte od strony miasta, później zamurowywano ich tylne ściany. Do miasta wiodły cztery bramy: Długa na wschodzie, Michalska na zachodzie, Mostowa na południu i Nowa na północy. Ich nazwy są stosunkowo późne, gdyż pojawiają się dopiero w połowie XVI wieku. Z mniejszych furt udokumentowana jest tylko jedna – Młyńska lub Św. Wawrzyńca. W drugiej połowie XV i na początku XVI wieku bramy wzmocniono przedbramiami, także w formie barbakanów.
Po roku 1513 przed głównym pierścieniem obwarowań dobudowano zewnętrzny, niższy mur zaopatrzony w podkowiaste basteje.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego przetrwały fragmenty murów miejskich, najlepiej zachowane po stronie wschodniej i północno – wschodniej Starego Miasta. W ich ciągu zobaczyć można dwie, obecnie przekształcone baszty: Blumentrittovą i Rizalovą. Zachowały się również fragmenty zewnętrznego pierścienia obwarowań z półokrągłymi bastejami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa litomerice-leitmeritz.net, Urbanistický vývoj Litoměřic.
Strona internetowa stredovek.com, Litoměřice.
Strona internetowa udu2.ff.cuni.cz, Litoměřice — historický úvod.