Lelekovice – zamek

Historia

   Zamek prawdopodobnie został wzniesiony pod koniec XIII lub na początku XIV wieku. Po raz pierwszy wspomniany został w 1339 roku w przydomku Hereša, sędziego ołomunieckiego. Do roku 1378 dzierżyli go członkowie rodu założyciela, lecz wówczas sprzedany został Ješkowi z Rožďálovic. Kolejnym właścicielem od 1387 roku był Ludvík z Ubušína, który po trzech latach odsprzedał Lelekovice Petrovi Hechtovi z Rosic. W 1401 roku zamek zajęły wojska margrabiego Jodoka, przeciw którym mieszczanie z Brna wysłali oddział pod dowództwem Erharda z Kunštátu i Skaly. Doszło do gwałtownych walk i szturmu o czym świadczą odnalezione kule z bombard i ręcznej broni palnej oraz liczne bełty z kusz. W ich wyniku zamek został znacznie uszkodzony. Zarządzanie nim przejął Erhard, który jako że zamku nie potrzebował, nie przeprowadził większych jego napraw. W 1412 roku pojawiła się w źródłach jedynie informacja, iż w Lelekovicach funkcjonowała wówczas wieża obronno – mieszkalna, wzniesiona na terenie dawnego podzamcza. Z czasem ruiny zamku zaczęły służyć okolicznej ludności jako źródło darmowego materiału budowlanego.

Architektura

   Zamek składał się z trzech części: usytuowanego w najwyższym i najbardziej niedostępnym miejscu cypla zamku górnego, położonego na południowy wschód od niego podzamcza oraz romańskiego kościoła św. Filipa i Jakuba umieszczonego na wschód od rdzenia, a na północ od podzamcza.
   Zamek górny został wzniesiony na planie owalu o wymiarach 52×34 metry, którego mury o grubości przeszło 2 metrów otaczały wewnętrzny dziedziniec. Od strony podzamcza i kościoła został on odcięty szerokim przekopem i nieco później drugim obwodem, zewnętrznego, niższego muru. W południowo – wschodniej części teren międzymurza (szerokiego na około 3,5 do 5 metrów) zajęła czworoboczna wieża. Flankowała ona położoną zaraz obok niej bramę, umieszczoną w niewielkim budynku bramnym na linii muru zewnętrznego. Brama w głównym obwodzie była już tylko zwykłym portalem przeprutym w murze. Przejazd przez fosę zapewniał drewniany, zwodzony most. Na terenie dziedzińca, naprzeciwko bramy wzniesiono najstarszy, główny budynek mieszkalny o czterech pomieszczeniach w przyziemiu.  W późniejszym etapie został on przedłużony od południowego – zachodu oraz z drugiej strony od północnego – wschodu. Ponadto do wewnętrznych ścian muru przylegała zapewne także mniejsza drewniana zabudowa gospodarcza. Budynek posiadał piwnice do których wchodziło się schodami z poziomu dziedzińca. Zarówno wieża jak i budynki kryte były gontem, mur obronny prawdopodobnie zwieńczony był gankiem przeznaczonym dla obrońców i straży, połączonym także z górnymi kondygnacjami budynków. Nie wiadomo jak zamek zaopatrywany był w wodę, ale usytuowanie studni na dnie południowo – wschodniego przekopu jest prawdopodobne.
   Po 1401 roku na środku dawnego podzamcza wzniesiono czworoboczną wieżę mieszkalno obronną o wymiarach 10 x 9,5 metra z niewielkim dziedzińcem od strony wschodniej, otoczonym murem (grubości 1 metra) przystawionym do wieży. Dziedzińczyk mieścił zewnętrzne schody prowadzące do wnętrza. Wjazd umieszczono od strony północnej, naprzeciwko wciąż funkcjonującego romańskiego kościoła. W drugiej połowie XV wieku lub na początku XVI stulecia wieża uległa obniżeniu i jednocześnie powiększeniu w przyziemiu o dwa nowe pomieszczenia.

Stan obecny

   Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Widoczne są jedynie partie fundamentowe, uczytelnione w trakcie przeprowadzonych badań archeologicznych. W pobliżu wciąż funkcjonuje pierwotnie romański, obecnie przekształcony kościół św. Filipa i Jakuba.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.