Historia
Zamek Lamberk (pierwotnie zwany Langenberg, czyli Długie Wzgórze lub Długi Zamek) został wzniesiony około 1370 roku przez ród Miroslavskich z Knínic, prawdopodobnie w związku z budową Nowego Zamku Sedlec, położonego zaraz po drugiej stronie rzeki. Fundatorem Lamberka był Jaroslav z Knínic, wzbogacony na piastowaniu urzędów ziemskich. Jako najwyższy sędzia ołomuniecki podniósł prestiż rodziny i jednocześnie wykorzystał ekonomiczny rozkwit, jaki miał wówczas miejsce. W 1364 roku sprzedał on Knínice, a otrzymane pieniądze zainwestował w budowę swej nowej siedziby. Po 1376 pisał się już z Lamberka.
Najbardziej znanym synem Jaroslava był Jan Sokol z Lamberka, sławny najemnik przedhusyckiego okresu, obrońca Znojma przed armią króla Węgier Zygmunta Luksemburczyka i austriackiego księcia Albrechta IV w 1404 roku, a także dowódca oddziałów czeskich walczących po stronie polsko-litewskiej w bitwie pod Grunwaldem. W 1410 roku w oddziale Jana Sokola znajdował się jego wieloletni przyjaciel, późniejszy husycki bohater, Jan Žižka. Po zwycięstwie nad Krzyżakami Jan Sokol brał udział w zdobywaniu zamków zakonnych, za co w nagrodę został obdarzony przez polskiego króla Radzyniem Chełmińskim. Pod Malborkiem w imieniu władcy prowadził rozmowy z najemnikami czeskimi w służbie krzyżackiej, w sprawie poddania krzyżackiej stolicy. Doszło nawet do porozumienia, lecz pomysł zdobycia twierdzy za pomocą przekupstwa został odrzucony przez radę królewską. Jan Sokol zmarł jeszcze w 1410 roku, po uczcie wydanej przez króla Władysława Jagiełłę w domu jednego z toruńskich mieszczan. Przyczyną śmierci było prawdopodobnie zatrucie po spożyciu ryb, choć plotkowano także i o o celowym otruciu.
Lamberk po zgonie Jana przejął jego brat Vaněk. W przekazach pisemnych zapisał się on jako rycerz-rozbójnik, który dokonywał najazdów na Czechy i Śląsk, zapewne w związku z pogorszeniem sytuacji ekonomicznej oraz ogólnym chaosem w kraju. Po wojnach husyckich zamek przejął Jan Komorowski, ale wkrótce warownia została zniszczona, najpewniej około 1440 roku, w trakcie jednej ze skoordynowanych wypraw przeciwko raubritterom. W 1459 roku Lamberk opisywano już jako zrujnowany i opuszczony.
Architektura
Zamek zbudowany został na mocno wydłużonym cyplu w dolinie rzeki Oslavy, która opinała zamkowe wzniesienie ciasnym zakolem. Strome skarpy zabezpieczały go zwłaszcza od wschodniej strony, gdzie w miejscu przewężenia prawie prostopadle opadały do rzeki. Strome zbocza były również do północy i zachodu, choć usytuowanie zamku w głębokiej i wąskiej dolinie sprawiało, że Lamberk mógł być zagrożony z pobliskich wyższych wzniesień. Dlatego by wzmocnić obronę zamku, około 200 metrów przed nim, na wysokości przewyższającej poziom Lamberku o 50-60 metrów, usytuowano wysunięte w przedpole obwarowania. Miały one rozmiar 9 x 5 metrów, a od grzbietu wzgórza odcięte były przekopem o szerokości 12,5 metra.
Jedyna droga dojazdowa do zamku mogła być poprowadzona od południa, w miejscu gdzie meandry rzeki zakręcały w przeciwnych kierunkach. Następnie skręcała na wschód i bokiem doliny podążała w kierunku Březníka, który stanowił gospodarcze zaplecze zamku. Pod skalnym blokiem, na którym być może znajdowały się już jakieś obwarowania, droga wjazdowa przecinała poprzeczny przekop o szerokości jedynie 8 metrów, ale za to o znacznej głębokości aż 7 metrów. Następnie osiągała wąską półkę pomiędzy skałami a klifem nad rzeką. Tą naturalną bramę być może strzegła przed wejściem konstrukcja o wieżowym charakterze.
Mniej więcej środkową część cypla zajmował pagórek o szerokości 15 i długości 45 metrów, na którym usytuowano rdzeń zamku. Jego głównym elementem był budynek mieszkalny, którego wschodnie ściany przylegały do nadrzecznej skarpy. Na krótszych bokach oraz od strony zachodniej zabezpieczał go wąski, zastępujący dziedziniec parcham, do którego wiodła brama wjazdowa. Dolny, bardzo wąski dziedziniec, usytuowany pod rdzeniem zamku od północy, zamknięty był grubym murem o szerokości 2,5 metra. Przebito w nim małą furtę wiodącą ku rzece. Dalej na północy grzbiet opadał w zakole rzeki i jeszcze dwukrotnie przerywany był wykutymi w skale rowami.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Widoczne są jedynie: częściowo wyciosana w skale droga dojazdowa, poprzeczne przekopy po stronie północnej, skromne relikty murów i charakterystyczny kopiec w miejscu dawnego rdzenia zamku. Wstęp na jego teren jest wolny. Dojście możliwe jest ze wsi Březník, jedną z nieoznakowanych dróg wiodących na południowy – zachód, ku centrum rekreacyjno-sportowemu Areál u Lamberka, a następnie na przełaj lasem w stronę cypla nad rzeką Oslavą.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.