Kynžvart – zamek

Historia

   Zamek Kynžvart, zwany pierwotnie Kunigeswart, został prawdopodobnie zbudowany około połowy XIII wieku z inicjatywy króla Wacława I. Jak wskazuje jego nazwa strzegł on ówczesnej granicy i drogi z Norymbergi na odcinku między Pilznem a Chebem. W pobliżu pobierano opłaty za przejazd i cło, które było jednym z ważnych królewskich dochodów. Najwcześniejsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1287 roku, kiedy to był w posiadaniu niejakiego Tuto z rodu Hartenberków. Kolejna informacja z 1317 roku wspomina braci Englharta i Alberta z Kynžvartu, którzy należeli do zwolenników cesarza Ludwika IV bawarskiego, w opozycji do dynastii Luksemburgów. Z tej przyczyny oraz z powodu skarg mieszczan chebskich na rabunki braci, w 1347 roku wojsko królewskie zdobyło i zniszczyło Kynžvart. Bracia uciekli do Bawarii, ale powrócili po 1349 roku, choć nie udało im się naprawić zamku. Uznali królewski zakaz odbudowy i przyjęli od Karola IV w lenno inne ziemie.
   W 1395 roku ziemie z ruiną zamku przejął Hyncík Pluh z Rabštejna (dokonał on wymiany z Zikmundem Hulerem za Orlík), dworzanin i ulubieniec Wacława IV. Trzy lata później uzyskał on królewską zgodę na odbudowę zamku z zastrzeżeniem goszczenia w nim władcy. Już w 1400 roku nową warownię sprzedał landgrafowi Johannowi I z Leuchtenberka, a ten wkrótce (w 1414 roku) przekazał ją Jindřichovi I z Plavna. Jego następca Jindřich II z Plavna brał aktywny udział w ówczesnej polityce. W wyniku antykrólewskich wystąpień został schwytany i uwięziony w praskim ratuszu. Uwolnili go dopiero husyci w 1419 roku w zamian za obietnicę przyłączenia, której Jindřich nigdy nie dotrzymał, jako iż był gorącym zwolennikiem króla Zygmunta Luksemburczyka. Z tego powodu w 1430 roku jego ziemie zostały splądrowane przez przeciwników, a sam Jindřich ocalał szukając schronienia na Kynžvarcie. Jeszcze za swego życia przekazał on zamek swemu synowi, Jindřichovi III z Plavna, o którym źródła wspominają w 1471 roku.
   Pod koniec XV wieku zamek na krótko przejęła rodzina Šlików, a na początku XVI wieku w nieznanych okolicznościach Kynžvart posiadali Gutštejnowie. Na łonie ich rodziny doszło do wewnętrznych sporów, które wykorzystał król Władysław II Jagiellończyk przejmując zamek na własność Korony. Przed rokiem 1516 Kynžvart został oddany w zastaw braciom Hynčíkowi i Hanušowi Pluhom z Rabštejna, a w drugiej połowie XVI stulecia dzierżyli go panowie ze Švamberka. W ich czasach doszło do renowacji, czy też przebudowy zamku. W 1623 roku stał się on własnością rodziny Metternichów. Pod koniec wojny trzydziestoletniej, w 1647 roku, został oblężony i zdobyty zarówno przez Szwedów, jak i przez wojska cesarskie. W wyniku tych walk został zburzony i popadł w ruinę.

Architektura

   Zamek wzniesiono na wysokiej, przeszło 900 metrowej górze, zwanej Glatzberg. Jego nieregularny rdzeń założono w najwyższym miejscu i otoczono ziemnym wałem oraz suchą fosą na planie zbliżonym do owalu. Po południowej stronie ulokowano podłużne podzamcze o wymiarach 75 x 30 metrów, także otoczone fosą i wałem. Wjazd na jego teren usytuowano po stronie południowej i poprzedzono przedbramiem w którym można dopatrywać się zalążka formy barbakanu. Wzmacniała go czworoboczna wieża, flankująca drewniany most przerzucony ponad przekopem. Dalsza droga prowadziła przez południową część przedbramia, mijając prostokątny budynek i wchodząc na główny dziedziniec podzamcza. Przy jego wschodniej kurtynie murów znalazła się podłużna zabudowa gospodarcza. By dostać się na teren zamku górnego trzeba było pokonać kolejne dwa zwodzone mosty ponad dwoma fosami.
   Zamek górny oprócz ziemnych wałów i rowów chroniony był dwoma pierścieniami murów. W południowo – zachodniej części wzmocniono je dwoma czworobocznymi basztami, górującymi nad drogą wjazdową z podzamcza. Na wąskim międzymurzu droga skręcała w prawo i poprzez jedną z owych baszt osiągała główny dziedziniec. Narożnik południowo – wschodni zajmowała wysoka półokrągła baszta, umieszczona na obszarze międzymurza. Górowała ona nad terenami na wschód od zamku, którymi musieli poruszać się wszyscy przybysze. Północną część zamku górnego zajmował budynek mieszkalny i zespolona z nim główna wieża. W odróżnieniu od wczesnogotyckich okrągłych bergfriedów umieszczono ją w narożu ponad międzymurzem i nadano formę czworoboczną.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w formie dość słabo zachowanej ruiny. Najlepiej widoczną częścią zamku górnego jest półokrągła baszta narożna, odnaleźć także można relikty budynku mieszkalnego. Na dawnym podzamczu znajdują się fragmenty wschodniej i zachodniej kurtyny oraz dolna część czworobocznej wieży na terenie przedbramia. Ślady innych budynków są jedynie niewielkimi reliktami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.