Kyje – kościół św Bartłomieja

Historia

   Dzięki łacińskiej inskrypcji w prezbiterium, wiadomo iż kościół św Bartłomieja został ufundowany przez biskupa praskiego Jana. Biorąc pod uwagę cechy stylistyczne romańskiej budowli przyjmuje się, iż był to Jan II z Dražic, który urzędował od 1226 do 1236 roku. Pierwszą informacją o kościele w źródłach pisanych jest list biskupa Jana IV z Dražic z 1306 roku.
   W latach 1570-1743 administracja nad kościołem w Kyje została powierzona kapłanom kościoła św. Henryka na Nowym Mieście praskim. W XVI wieku zniszczone zostały otaczające kościół budynki dawnego dworu biskupiego, konieczne natomiast stało się zbudowanie zakrystii po północnej stronie nawy. Kolejne zmiany przeprowadzono w XVIII wieku w związku z ustanowieniem miejscowej parafii. Część okien została zamurowana, przebito również nowe, większe. W 1859 roku najwyższą, drewnianą kondygnację wieży zmodyfikowano do obecnej, murowanej postaci.

Architektura

   Kościół został wzniesiony w stylu romańskim na planie prostokąta o wymiarach 8,5 x 6.5 metra z bloków dokładnie ociosanego piaskowca. Od strony wschodniej usytuowano prostokątne, węższe od nawy prezbiterium, wzniesione na planie zbliżonym do kwadratu (5,25 x 5,13 metra). Pierwotnie była to jedyna część budowli, której zewnętrzne elewacje posiadły dekoracje w postaci lizen i fryzu arkadowego. Prezbiterium oświetlają trzy okna, po jednym z każdej strony, jednak otwory północny i południowy są wynikiem renowacji, pierwotnie ściany te prawdopodobnie nie posiadały okien.
   Zewnętrzne elewacje nawy nie otrzymały żadnych dekoracji. Południową ścianę przełamują tylko dwa okna, z których jedno jest oryginalne, a drugie przywrócone do pierwotnego stanu w wyniku renowacji. W elewacji północnej znajduje się jedno okno i pozostałości uskokowego portalu.
   Zachodnią część kościoła zajmuje masywna wieża, której szerokość odpowiada szerokości nawy, a długość wynosi 4,5 metra. Pierwsze piętro wieży oświetlone jest od południa oryginalnym romańskim oknem, poniżej którego znajduje się portal, z którego wchodziło się na wewnętrzną emporę. W zachodniej elewacji wieży, na pierwszym piętrze, znajduje się ostrołukowe gotyckie okno oraz portal na dwóch kroksztynach, pierwotnie prowadzący do biskupiego dworu. Drugie piętro posiadało po dwa okna od strony północnej i południowej oraz aż cztery w fasadzie zachodniej. Poza powyższymi oknami w ścianach kościoła dostrzec można różnorodnie rozmieszczone małe romańskie okienka lub otwory szczelinowe, które wprowadzały światło do wąskich korytarzy w obwodowych ścianach kościoła. Najwyższą kondygnację oryginalnie tworzyła drewniana nadbudówka.
   Wnętrze nawy zostało zwieńczone dwoma polami sklepienia krzyżowo – żebrowego. Podobne rozwiązanie zastosowano w prezbiterium, oddzielonym od nawy monumentalnym łukiem tęczowym o trzech uskokach. W zachodniej części na nawę otwierała się, umieszczona na piętrze wieży, empora. Wejście do niej wiodło przez zachodni portal, prawdopodobnie poprzez nadwieszony ganek lub pomost z biskupiego dworu, oraz poprzez umieszczony w grubości muru zachodniego i długi korytarz, prowadzący do wejścia po stronie południowej. Korytarzem tym wiodło również przejście na drugie i trzecie piętro wieży. Przyziemie masywu zachodniego, oddzielone od nawy pełnym murem, stanowiło ciemną, sklepioną krzyżowo komorę. nie wiadomo jakim pierwotnie celom ona służyła. Po obu stronach łuku tęczowego umieszczono dwie dość obszerne wnęki, przesklepione arkadą, które zostały wydrążone w grubości murów bocznych nawy. Z wnęki południowej wiodły wiodły w grubości muru schody i wspomniany korytarz na emporę. Nie jest pewne jakie było oryginalne przeznaczenie owych wnęk, być może były one pierwotnie podzielone na dwie kondygnacje z których górne były emporami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.

Strona internetowa romarch.cz, Středoškolské referáty o románské architektuře, Praha – Kyje.