Kutná Hora – Włoski Dwór

Historia

   Budowę zamku rozpoczęto pod koniec XIII wieku z inicjatywy króla Wacława II. W ramach reformy monetarnej z 1300 roku władca postanowił umieścić w nim królewską mennicę, której przekazał produkcję monet z wielu małych mennic rozsianych po całym królestwie czeskim. We Włoskim Dworze rozpoczęto wówczas bicie groszy praskich, srebrnej monety dla której podstawą były bogate złoża srebra, odkryte wówczas w okolicach Kutnej Hory. Nazwa zamku związana była z florenckimi mistrzami odpowiedzialnymi za bicie nowej monety.
   Pod koniec XIV wieku Włoski Dwór upodobał sobie król Wacław IV, który często tutaj przebywał. W latach 1390-1400 dokonał on przebudowy zamku w wygodniejszą rezydencję mieszkalną, dostosowaną do potrzeb królewskiej siedziby. Wzniesiono wówczas pałac królewski, który zawierał monarsze pokoje prywatne i reprezentacyjne oraz kaplicę św. Wacława. Po śmierci Wacława IV także kolejny władca, Zygmunt Luksemburczyk, często przebywał we Włoskim Dworze. Walki o Kutną Horę w okresie husyckiej rewolucji nie przyniosły zamkowi zniszczeń. Po ich zakończeniu Włoski Dwór był jednym z nielicznych niezniszczonych i nie oddanych w zastaw królewskich zamków, dzięki czemu stał się miejscem ważnych wydarzeń historycznych. W 1409 roku został tutaj podpisany Dekret kutnohorski, w 1444 roku przyszły król czeski Jerzy z Podiebradów został wybrany najwyższym hetmanem landfriedów wschodnioczeskich, a w 1448 roku administratorem ziemskim. W 1471 roku we Włoskim Dworze młody polski książę Władysław Jagiellończyk został obrany na króla czeskiego. W okresie jego panowania na zamku wzniesiono nowy tzw. Dom Mincerzy (1496 – 1499).
   W XVI wieku mennica kutnohorska zaczęła tracić swój monopol. W połowie wieku przestano bić czeskie grosze, a większe znaczenie zaczęły zdobywać nowe talary. Pomimo tego w latach 1577-1579 dokonano renesansowej przebudowy Domu Mincerzy, na krótko przed pożarem z 1585 roku, który zniszczył zamek. Kolejne istotne zmiany nastąpiły w XVII wieku, kiedy dwór został naprawiony i rozbudowany, by służyć jako siedziba wyższych urzędów państwowych. Jednak wraz ze spadkiem wydobycia srebra, znaczenie Kutnej Hory zmniejszyło się, aż w 1727 roku mennica została ostatecznie zamknięta. W XIX wieku dawny zamek został wykupiony przez miasto, z którego inicjatywy w latach 1893-1899 Ludvík Lábler dokonał neogotyckiej przebudowy.

Architektura

   Zamek Wacława II zbudowany został na wywyższeniu terenu, w pobliżu płynącej doliną rzeki, w południowo – wschodniej części miasta. Wzniesiono go na planie owalu z wjazdem od strony północno – wschodniej, umieszczonym w pięciopiętrowej, czworobocznej wieży bramnej o wymiarach w planie 7,2 x 5,9 metra i i wysokości około 20 metrów. Drugą, mniejszą furtę prowadzącą do miasta umieszczono po stronie południowo – zachodniej, naprzeciwko kościoła św. Jakuba. Zewnętrzną strefę obrony stanowił przekop oraz na południu stroma, nadrzeczna skarpa. Obwarowania zamku połączono z miejskimi murami obronnymi, jednak zamek był samodzielnym dziełem obronnym. Pod koniec XIV wieku dobudowano także zewnętrzny, niższy mur obronny.
   Prawie połowę wewnętrznego dziedzińca (południowo-zachodnia, południowa i wschodnia część obwodu) zajęły warsztaty mincerzy, przystawione do wewnętrznych ścian murów obronnych. Było to siedemnaście oddzielonych i dostępnych przez osobne wejścia  z dziedzińca budynków, z których każdy ozdobiony był emblematem oryginalnego miasta, z którego przeniesiono mennicę do Kutnej Hory. Ponadto na dziedzińcu musiał znajdować się osobny budynek w którym finalizowano bicie monety (preghaus). Być może mieścił się on w czworobocznej budowli usytuowanej w północnej części dziedzińca, wychodzącej poza obwód muru obronnego jedynie małym fragmentem jednego narożnika. Niedługo później, jeszcze na początku XIV wieku do jego południowej ściany dostawiono prostokątny w planie budynek, przedzielony wewnątrz poprzeczną sianą na dwa pomieszczenia. Prawdopodobnie mieściły się w nim urzędy mennicy.
   Pod koniec XIV wieku z inicjatywy Wacława IV przebudowano budynek urzędu mincerskiego, wzniesiono również, czy też gruntownie przebudowano nowe dwukondygnacyjne, pałacowe skrzydło północne, na którego piętrze usytuowano kaplicę św. Wacława z prezbiterium umieszczonym w pięciobocznym wykuszu, podtrzymywanym na filarze. Nawę kaplicy zwieńczono sklepieniem gwiaździstym, podtrzymywanym przez pojedynczą kolumnę w tylnej części. Ten nietypowy układ został niestety zniszczony w trakcie XIX-wiecznej regotyzacji, kiedy zburzono tylną ścianę kaplicy, a kolumna przesunęła się na środek nawy. W okresie Wacława IV przebudowano także warsztaty mincerzy oraz podwyższono wieżę bramną. W pracach tych brała udział królewska strzecha budowlana, której dzieła charakteryzowały się między innymi podobnymi kapitelami, profilami żeber oraz zastosowaniem kolebkowych sklepień z ceglanymi pasami (użyte także na zamku w Točníku i zamku na Hradczanach).
   W XV wieku Jerzy z Podiebradów postanowił powiększyć zabudowania urzędników mennicy poprzez dobudowanie tylnego traktu skrzydła zachodniego, zaś w latach 1496 – 1499 w południowo-zachodniej części zamku w miejscu dawnego przekopu, przed głównym obwodem murów, wzniesiono piętrowy późnogotycki dom zwany Horstoforovský. Służył on za siedzibę najwyższego mistrza mennicy.

Stan obecny

   Włoski Dwór zachował się do czasów współczesnych, niestety jednak został mocno przekształcony w wyniku długiego zaniedbania w XVIII i XIX i neogotyckiej odbudowy, która silnie ingerowała w jego pierwotny wygląd. Podczas gdy w mniejszym stopniu przekształcono zabudowę po stronie północnej, wejściowej, z kaplicą i pałacem Wacława IV, pozostałe budynki zostały w większości zburzone i całkowicie przebudowane.
   Dwór Włoski udostępniony jest do zwiedzania i oferuje dwie trasy wycieczkowe: “Mennica Królewska” i “Pałac Królewski”. Część pierwsza trasy to animowany film edukacyjny o technologii przeróbki rud srebra i produkcji monet oraz ciekawa ekspozycja monet bitych w Dworze Włoskim i pokaz średniowiecznej techniki bicia monet. Druga trasa oferuje między innymi wizytę w królewskiej sali audiencyjnej oraz kaplicy zamkowej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Vychodni Cechy t.VI, Praha 1989.
Záruba F., Vlašský dvůr [w:] Castellologica Bohemica 11, Praha 2008.

Strona internetowa hrady.dejiny.cz, Kutná Hora – Vlašský dvůr.