Kunštát – zamek

Historia

   Zamek po raz pierwszy wspomniany został w źródłach historycznych w 1360 roku, choć pierwszym historycznie udokumentowanym właścicielem Kunštátu był w 1279 roku niejaki Kuno ze Zbraslavia i Kunštátu, syn Gerharda ze Zbraslavia. Prawdopodobnie to on zbudował zamek, gdyż w 1267 roku został komornikiem ołomunieckim i sprowadzał kolonistów z okolic Zbraslavia. Za zasługi na tym polu mógł dostać ziemię, na której na krótko przed 1279 rokiem wzniósł zamek.
   W pierwszej połowie XIV wieku Kunštát został rozbudowany przez Gerharda (Heralta) z Kunštátu, który był komornikiem brneńskim i znojmskim. Jego gałąź rodziny dzierżyła zamek do 1414 roku, kiedy to zmarł ostatni jej przedstawiciel, Erhart młodszy z Kunštátu. Majątek przejęła wówczas podiebradska gałąź rodu, a konkretnie Boček starszy z Podiebrad. Zmarł on już w 1417 roku, pozostawiając zamek dwóm synom: Bočkowi i Viktorínowi, którzy wspólnie zarządzali majątkiem. Gdy Viktorín zmarł w 1427 roku, opiekunem jego nieletniego syna został Heralt z Kunštátu i z Lestnic. Był on przeciwnikiem austriackiego księcia Albrechta II Habsburga, którego wojska w 1436 roku obległy i spustoszyły zamek. Sierota przeszła wówczas pod opiekę Jerzego z Kunštátu i z Podiebradów, który po 1448 roku stał się właścicielem zamku. Dokonał on rozbudowy warowni, którą wciąż dzierżył w momencie obioru na króla Czech w 1458 roku. Dopiero w 1464 roku przekazał Kunštát swemu krewnemu Pročkovi z Kunštátu i z Opatovic, który kontynuował prace nad rozbudową zamku. Gotycką działalność budowlaną zakończył Hynek Boček z Polné na początku XVI wieku.
   Ród panów z Kunštátu posiadał zamek do 1521 roku, kiedy to kupił go możnowładca Vilém z Pernštejna. Już jednak w 1529 roku właścicielem był Jan Černčický z Kácova. Za jego czasów przeprowadzono renesansową przebudowę, jednak gruntowną zmianę wyglądu średniowiecznej warowni przyniosła dopiero barokowa przebudowa Kašpara Fridricha, hrabiego Lamberka, w 1680 roku. Na początku XX wieku zamek został ponownie zmodyfikowany, tym razem w “romantycznym” stylu neogotyckim.

Architektura

   Zamek został zbudowany na wzniesieniu, którego skarpy najlepiej zabezpieczały stronę zachodnią. Z pozostałych stron trzeba było przekopać suchą fosę, ponad którą od północy przerzucono drewniany, zapewne zwodzony most, prowadzący do czworobocznej wieży bramnej. Obwód murów posiadał podłużny, nieregularny kształt, zbliżony do trapezu o wymiarach 19,5-27,5 x 55 metrów.
   Najstarszy, główny budynek mieszkalny przystawiono do kurtyny zachodniej, która jako najlepiej zabezpieczona przez warunki naturalne posiadała 2 metry grubości. Mury obronne z pozostałych stron miały już natomiast imponującą grubość aż 3 metrów. Kurtyna zachodnia musiała natomiast zostać wzmocniona (prawdopodobnie w XVI wieku) zewnętrznymi przyporami, by zabezpieczyć budowlę przed osuwaniem w dół stromych zboczy. Czworoboczną wieżę bramną o wymiarach 8×6,7 metrów usytuowano po stronie północnej. Nie stała ona w narożu, gdyż między nią a murem zachodnim była niewielka luka, wykorzystywana na schody prowadzące na piętro wieży i koronę murów. Od strony dziedzińca przyziemie wieży było otwarte. Wspomniany romański pałac był budowlą piętrową, ale początkowo pozbawioną piwnic (kolebkowo sklepione piwnice zostały dodane w trakcie gotyckiej rozbudowy). Jego dwa lub trzy pomieszczenia miały płaskie stropy, oświetlane były przez małe okna i dostępne na piętrze przez portal prowadzący na drewniany ganek i schody.
   Rozbudowy z pierwszej połowy XIV wieku doprowadziły do otoczenia zamku zewnętrznym, niższym murem obronnym i powstania pierwszych obwarowań na podzamczu po stronie północnej. Z czasem powstał także trzeci, początkowo zapewne drewniano – ziemny obwód obronny. Powiększeniu uległa zapewne także zabudowa mieszkalna, która zajęła prawie całą długość zachodniej kurtyny. Pałac miał wówczas w przyziemiu cztery pomieszczenia, pozakrzywiane z powodu załamań zachodniego muru. Na piętrze, w środkowej części znajdowała się duża komnata z płaskim stropem. Jak wspomniano została także wówczas dobudowana piwnica, w której znajdowała się studnia. Na przełomie XV i XVI wieku pałac uległ podwyższeniu o drugie piętro.
   W XV wieku przeprowadzono prace zmieniające dość znacząco wygląd pierwotnego zamku, zapewne spowodowane jego zdobyciem w 1436 roku. Usunięciu uległa północna wieża bramna na zamku górnym, na miejscu której powstało jedno z trzech skrzydeł, które otoczyły wewnętrzny dziedziniec od północy, południa i zachodu. Nową bramę usytuowano we wschodniej kurtynie muru, gdzie prowadziła na teren międzymurza i dalej drogą na północ do nowej wieży bramnej w narożniku muru zewnętrznego. Nowa wieża bramna została usytuowana pod skosem w stosunku do muru i prawdopodobnie była poprzedzona niewielkim przedbramiem. Most który do niego prowadził był zwodzony, drewniany, ale osadzony na kamiennym filarze.
   W drugiej połowie XV wieku, w czasach Jerzego z Podiebradów, wzmocniono również  północne podzamcze, którego bramę zaczęła flankować nowa czworoboczna wieża (zwana Podiebradską) w ciągu trzeciej linii obwarowań i narożny budynek po stronie północno – wschodniej. Pomiędzy podzamczem a zamkiem górnym wzniesiono wówczas mur tarczowy o długości 34 metrów i grubości 2,8 metra, posadowiony na starszym wale. Od wschodu dochodził on do Wieży Podiebradskiej, której narożnik skierowany był w stronę drogi dojazdowej do zamku. Jej dół był pełny, ale obronne piętro przewyższało mur tarczowy. Obwarowania podzamcza miały 1,5-1,7 metrów grubości. Przed bramą znajdował się most zwodzony, a przed nim dodatkowe drewniano – ziemne fortyfikacje.

Stan obecny

   Dziś całkowicie przebudowany zamek jest własnością państwową, udostępnioną dla turystów. Pierwotne, nawet romańskie elementy (okna, fragmenty średniowiecznych polichromii), ujrzeć można jedynie wewnątrz, gdzie zostały wydobyte spod nowożytnych tynków w trakcie prac renowacyjnych w latach 90-tych XX wieku. Z zewnątrz elewacje całkowicie utraciły oryginalne cechy stylowe, choć na dawnym podzamczu widoczna jest dawna, obecnie przebudowana, czworoboczna wieża.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Strona internetowa wikipedia.org, Kunštát (zámek).