Historia
Zamek Křídlo prawdopodobnie wzniesiono w pierwszej połowie XIV wieku, choć pierwsza informacja pisana o nim odnotowana została w 1365 roku, gdy Vlk z Dobrotic, syn Závišy z Dobrotic, sprzedał Křídlo wraz z pobliską wsią Chomýž Vilémovi z Kunštátu. Swą nazwę zamek zapewne zawdzięczał wydłużonemu zboczu góry Barvínek, która strzegła wejścia do doliny Rusavy i na której zamek został zbudowany. Jego fundatorem mógł być Záviša z Dobrotic lub ewentualnie jego syn.
Po śmierci Viléma z Kunštátu w 1374 roku, Heralt z Kunštátu odsprzedał zamek Ctiborowi z Cimburka, a ten zaczął się pisać również z Křídla. Starania panów z Kunštátu o budowę nowego majątku ziemskiego mógł pokrzyżować margrabia morawski Jan Henryk, który pomógł Ctiborowi z Cimburka w szybkim przejęciu zamku. Jego rodzina posiadała Křídlo aż do 1437 roku, natomiast Kunštátom pozostał zamek Chlum, przez co dochodziło do częstych sporów sąsiedzkich między obydwoma rodami (między innymi w początkach XV wieku toczył się proces Smila z Kunštátu przeciw Předborovi z Cimburka o ciężkie pobicie gajowego, sługę panów z Kunštátu).
W latach 1437-1460 właścicielem Křídla byli Herburt i Leonart z Bořitova i z Počenic, a przez kolejne dwadzieścia lat zamek należał do Machny z Krčmaň, wdowy po Herburcie. Z powodu trudności finansowych Machna podobno trudniła się na zamku podrabianiem węgierskich monet Macieja Korwina. Około 1475 roku zamek na krótko przejął jeden z jej wierzycieli, lecz już pod koniec lat 70-tych XV wieku Křídlo zostało zburzone przez wojska węgierskie, w trakcie jednego z ich zbrojnych wypadów na Morawy.
Architektura
Zamek został zbudowany na podłużnym grzbiecie, ze stromymi zboczami od południa i wschodu opadającymi do głębokiej doliny rzeki Rusavy. Również od zachodu przedpole częściowo charakteryzowało się wysokimi stokami. W części północnej, bardziej płaskiej i przystępnej, rozlokowano podzamcze, które chroniło rdzeń zamku i drogę dojazdową do niego. Droga ta omijała zachodnim zboczem całe założenie, w tym szeroką fosę lub naturalną szczelinę w górskim grzbiecie, jaka oddzielała tył zamku górnego od pozostałej części terenu na południowym – zachodzie.
Usytuowany w najwyższym miejscu rdzeń zamku miał w przybliżeniu prostokątny kształt o wymiarach 35 x 15 metrów. Ze względu na nieduże wymiary jego układ musiał być zwarty, a wewnętrzny dziedziniec ciasny. Zabudowa mogła się składać z dwóch czworobocznych budynków o formie wież mieszkalnych i dostawionego do niech podłużnego budynku, albo miała formę dwóch budynków połączonych murem z dziedzińcem pośrodku. Droga z zamku górnego na podzamcze zapewne zabezpieczona była przedbramiem, lecz także ono może być rekonstruowane na parę różnych sposobów. Zejście było dość strome, gdyż na pokonanie prawie 20 metrów różnicy wysokości, miało się jedynie 60 metrów długości.
Podzamcze otrzymało w przybliżeniu prostokątny kształt o wymiarach 42 x 60 metrów. Otaczał je mur obronny o grubości 1,5 – 2 metrów, wydzielający dość obszerny dziedziniec ze zbiornikiem na wodę deszczową wykutym w skale pośrodku. Zachodnia kurtyna muru, wzdłuż której biegła droga do zamku, wzmocniona była dodatkowo jedną lub dwoma cylindrycznymi basztami. W zachodniej baszcie o średnicy około 8 metrów znajdował się studnia. Wjazd na podzamcze zabezpieczono 12-metrowej szerokości rowem i czworoboczną wieżą bramną po stronie północno – wschodniej. Do jej 2 metrowej szerokości przejazdu prowadził zwodzony most, a przed nią wzniesiono dodatkowe obwarowania o konstrukcji drewniano – ziemnej i szachulcowej.
Stan obecny
Do czasów współczesnych z zamku zachowały się niewielkie relikty głównego budynku mieszkalnego, wieży bramnej na podzamczu i jednej z baszt w zachodniej kurtynie muru podzamcza. Wstęp na teren ruin jest wolny. Dostać się do nich można żółtym szlakiem turystycznym ze wsi Rusava i Brusné, albo szlakiem niebieskim ze wsi Chomýž.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Umělecké památky Moravy a Slezska A/I, red. B.Samek, t. I, Praha 1994.