Historia
Pierwsza pisemna wzmianka o morawskich wioskach Kuroslepy i Březník zapisana została w 1349 roku, kiedy były własnością Ješeka z Náchoda. Położony w niedalekiej odległości zamek Kraví Hora został wspomniemy w dokumencie z 1367 roku, dlatego powstał on prawdopodobnie około połowy XIV wieku. Syn Ješeka o tym samym imieniu sprzedał po 1387 roku majątek Kraví Hora rodzinie Šelmberków, braciom Jindřichowi i Přibíkowi, choć panowie z Náchoda używali jeszcze przez pewien czas dawnego przydomku odnoszącego się do zamku.
W okresie walk i niepokojów z początku XV wieku garnizon zamku zasłynął licznymi napaściami i rabunkami. Głośnym echem odbił się zwłaszcza napad na benedyktyński klasztor w Třebíč. Doprowadziło to do oblężenia zamku przez wojska miejskie Znojma w 1409 roku, które najwyraźniej nie odniosło sukcesu, skoro łupieski proceder kwitł aż do wojen husyckich. Sami bracia Šelmberkowie w napaściach nie brali udziału, podobnie jak współwłaściciel miejsocwych dóbr z początku XV wieku, niejaki Zdenek z Oldochovic. Wszyscy oni musieli jednak cały proceder musieli tolerować, a bezpośrednio zaangażowani byli w niego synowie Zdenka.
Militarna funkcja zamku sprawiła, że w XV wieku jego fortyfikacje zostały wzmocnione. Prawdopodbnie miało to miejsce po nieudanym oblężeniu, być może jeszcze za czasów starych właścicieli. Po Šelmberkach zamek i wieś Březník dzierżył Jan Komorovský. Nie odnotowano kiedy wszedł w posiadanie zamku, ale z Březníka pisał się w 1437 roku, co wykazywałoby, że zamek już wówczas porzucił. Prawdopodobnie niedługo później, w 1442 roku, Kraví Hora została zniszczona w trakcie kampanii Morawian przeciwko rozplenionym bandom łupieżców, w trakcie której zdobyto też i zburzono pobliski zamek Levnov.
Architektura
Zamek został zbudowany na lewym brzegu rzeki Oslavy, wysoko nad jej płynącym od południa korytem, w odległości kilkuset metrów od kolejnych stromych stoków na wschodzie, gdzie do Oslavy wpadał strumień Chvojnice. Również od zachodu przedpole zamku zabezpieczone było naturalnym ukształtowaniem terenu, tworzącym wąwóz o szerokości od 20 do 45 metrów. Dojście do zamku wiodło wzdłuż północno – zachodniego zbocza, dokąd pięło się z doliny rzeki Luh, nad którą leżały wsie Kuroslepy i Březník. Sam zamek był niewielkim założeniem o nieregularnym kształcie wielkości około 57 x 50 metrów, dostosowanym do formy wzniesienia. Z tego powodu jego część wschodnia posadowiona była wyżej niż część zachodnia. Za wyjątkiem południowej strony, opadającej ostrymi skarpami w dolinę Oslavy, Kraví Hora była otoczony ziemnymi wałami i suchą fosą.
Zewnętrzną bramę stanowiły wysunięte przed fosę obwarowania, być może mające formę przedbramia z trójkątnym bastionem. Po przebyciu długiego aż na 14 metrów mostu, przerzuconego ponad suchą fosą, osiągało się niewielkie podzamcze. Chronione było ono czworoboczną wieżą, umieszczoną po stronie południowo – zachodniej i prawie całym obwodem wysuniętą poza kurtyny muru. Jej wymiary w planie wynosiły 9,5 x 6,6 metrów. Na dziedzińcu podzamcza, na prawo od bramy stał bliżej nie rozpoznany budynek po którym odkryto piwnicę. Do dolnej części zamku przylegały dwa parchamy: wąski od strony południowo – wschodniej oraz drugi od południowego – zachodu na stopniu podwyższenia terenu. Usytuowana była na nim studnia lub zbiornik na wodę deszczową, przez niego prowadziła również droga na górną część zamku.
Wschodni, najwyżej położony rdzeń zamku o wymiarach 50 x 26 metrów składał się z cylindrycznej wieży głównej i prostokątnego domu mieszkalnego. Wieża miała średnicę zewnętrzną 11,5 metra, a wewnętrzną 5,5 metra, co pozwalałoby przypuszczać, iż poza obroną bramy i drogi dojazdowej, pełniła także funkcję mieszkalną. W dolnej partii otaczał ją płaszczowy mur o szerokości 2,5 metra, zespolony z kurtyną północną i najpewniej mieszczący chodnik dla obrońców. Dom mieszkalny prawdopodobnie posiadał trzy pomieszczenia w przyziemiu.
Zamek był ciekawą budowlą ponieważ posiadał elementy dość archaiczne jak na połowę XIV wieku. Przeżytkiem była wówczas cylindryczna w planie wieża główna (bez znaczenia czy mieszkalna, czy o funkcji bergfriedu), natomiast nowoczesna, jak na ówczesne metody obrony, była wysunięta poza obwód muru wieża na podzamczu, która flankowała dwa odcinki fosy. Progresywne były także trójboczne występy o charakterze protobastionów, umieszczone zapewne w XV wieku na wałach ziemnych i przy przedbramiu.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowała się połowa dolnej partii cylindrycznej wieży głównej (sięgająca obecnie około 6 metrów wysokości), pozostałości muru obronnego podzamcza i narożnik czworobocznej wieży po stronie zachodniej. Relikty dwóch obłych murów w południowej części dziedzińca, to natomiast efekt neogotyckich, romantycznych prac budowlanych inspirowanych starą wieżą. Wstęp na teren gęsto zarośniętych lasem ruin jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.