Historia
Zamek wzniesiony mógł zostać najwcześniej w pierwszej połowie XIII wieku, gdyż około 1232 roku udokumentowany został niejaki Theodorik (czes. Jetřich) Hroznata „de Crassow”, który był również wspominany w 1252 i 1263 roku pod predykatem „de Crassewiz”. Ten wierny stronnik króla Wacława I mógł być inicjatorem budowy zamku, gdyż został on usytuowany na granicy majątku Theodorika, w miejscu które zabezpieczało stary szlak handlowy i wojskowy przez dolinę Berounki oraz chroniło także królewski zamek Týřov. Z drugiej strony Theodorik był mało znaczącym szlachcicem, a ziemie wokół Krašova należały wówczas jeszcze do cysterskiego klasztoru w Plasach. Dlatego budowa zamku mogła równie dobrze być przeprowadzona dopiero w latach 70-tych XIII wieku przez bratanka Theodorika, Sezemę z Krašova. Jeśli Sezema nie był fundatorem zamku, to z pewnością dokonał jego rozbudowy. Z predykatem odnoszącym się do Krašova i tytułem stolnika króla Wacława II, wspominany był w 1283 i 1284 roku, a następnie w 1313 roku („dictus de Crassaw”), wraz z dwoma braćmi Buškiem i Rackiem oraz ojcem Theodorikiem („dicto de Crassewitz”).
Ród panów z Krašova był właścicielem zamku do połowy XIV wieku. W 1346 roku nabył go Vilém Švihovski, a w latach 70-tych XIV stulecia Albrecht z Kolovrat. Jego synowie: Bedřich i Hanuš, w okresie wojen husyckich opowiedzieli się po stronie katolickiej. Hanuš siedział wówczas na Krašovie, a Bedřich na zamku w Libštejnie. Husyci wielokrotnie podchodzili w pobliże Krašova, ale o zdobycie bezpiecznie położonej warowni nigdy się nie pokusili. Do kluczowych walk przeciwko Kolovratom doszło w 1430 roku, kiedy to boży bojownicy przez siedem tygodni oblegali Libštejn. Bracia widząc, że upadek zamku jest nieunikniony, zawarli z Prokopem Gołym rozejm i przeszli na stronę buntowników. Hanuš zdradził husytów już siedem lat później. Został dzięki temu hejtmanem praskich miast i wrogiem Jerzego z Podiebradów. W 1448 roku, gdy husycki król Jerzy z Podiebradów zdobył stolicę, Hanuš musiał ratować się ucieczką. Zmarł dwa lata później.
Syn Hanuša, Albrecht, sprzedał Krašov w 1485 roku Jetřichowi Bezdružickiemu z Kolovrat. Jego następca Jan zginął w 1526 roku w bitwie pod Mohaczem. Późniejsi właściciele zamku zmieniali się dość często, a jego zabudowania stopniowo przekształcano w stylistyce renesansowej. Powiększeniu uległa wówczas przestrzeń mieszkalna, natomiast elementy obronne zeszły na plan dalszy. Znacząco powiększyło się również podzamcze, wyposażone w dwa młyny, browar, słodownię, łaźnię, kuźnię, tartak i spichlerz. Zabudowania te zapewne ucierpiały w pierwszej połowie XVII wieku, gdy w okresie wojny trzydziestoletniej okolice Krašova zostały mocno spustoszone. Sam zamek zdołał się oprzeć wojskom szwedzkim, ale zniszczeniu uległo podzamcze. W latach 1755-1779 zamek stał się letnią rezydencją mnichów z klasztoru Plasy, którzy dokonali jego kolejnych, tym razem barokowych przekształceń. Gdy w 1785 roku cesarz Józef II rozwiązał konwent, zamek został opuszczony i szybko popadł w ruinę. Część budowli została następnie rozebrana z przeznaczeniem na materiał budowlany.
Architektura
Zamek miał zapewnioną doskonałą ochronę od strony naturalnego ukształtowania terenu. Wzniesiono go na skalistej krawędzi wysokiego wzgórza o charakterze cypla, usytuowanego ponad szeroką doliną płynącej na południu rzeki Berounki i ponad korytem Brodeslavskiego potoku na wschodzie. Potok ten u podstawy zamkowego wzniesienia na południowym-wschodzie łączył się z rzeką, a wyżej żłobił wąską, ale głęboką dolinę, ochraniającą zamek po wschodniej i północnej stronie. Z powodu ukształtowania terenu jedyna droga dojazdowa mogła być poprowadzona od zachodu, gdzie na płaskim fragmencie terenu utworzono rozległe podzamcze, oddzielone od pozostałej części płaskowyżu rowem fosy i ziemnym wałem.
Rdzeń zamku był założeniem dwuczęściowym, podzielonym na mniejszy czołowy dziedziniec zachodni i większy, wyżej położony, tylny dziedziniec wschodni. Ten pierwszy zabezpieczono od strony podzamcza głębokim przekopem, ponad którym przerzucono zwodzony most. W planie dziedziniec miał kształt nieregularny, dostosowany do formy przewężenia cypla. Początkowo jego obronę zapewniać mogły lżejsze obwarowania konstrukcji drewnianej, a zabudowę stanowić jedynie wyciosany w skale zbiornik na wodę i niewielkie drewniane lub szachulcowe konstrukcje o gospodarczym przeznaczeniu. Tylny dziedziniec już od początku otoczony był masywnym murem obronnym o rzucie zbliżonym do trójkąta. W północno – zachodnim narożniku w linii muru znajdowała się mała wieża z ostrogą (ostrzem), zwrócona ku zewnętrznej bramie na zachodzie i chroniąca także drugą bramę, utworzoną w murze po stronie północnej.
Najstarszą zabudowę mieszkalną zamku wzniesiono na tylnym, większym dziedzińcu, w najbardziej wysuniętej, a przez to najbezpieczniejszej, części skalnego cypla. Był to budynek podpiwniczony, jednoprzestrzenny, wyposażony w parter i jedno piętro. Piwnica, dostępna przez ostrołukowy portal od strony dziedzińca, była wentylowana czterema małymi, rozglifionymi do wnętrza otworami szczelinowymi, przeprutymi od strony wschodniej. Wysoki parter oświetlała para okien w ścianie wschodniej. Portal wejściowy znajdował się niemal dokładnie nad wejściem do piwnicy, musiał więc być dostępny za pomocą drewnianego zewnętrznego ganku, który zapewne obsługiwał też komunikację z piętrem.
Prawdopodobnie w późnych latach XIII wieku, przebudowana została frontowa część zamku górnego, otoczona z trzech stron kamiennym murem obronnym (po stronie wschodniej młodszy mur dostawiono do muru starszego). Nowy mur uzyskał zmienną grubość, największą po stronie zachodniej w sąsiedztwie bramy, gdzie w przyziemiu dochodził aż do 2,5 metra szerokości. Pośrodku niewielkiego dziedzińca, tuż za zewnętrzną bramą, wzniesiono cylindryczną wieżę o średnicy 8,4 metra i niespecjalnie grubych murach dochodzących w przyziemiu do 2,1 metra. Pełniła ona rolę bergfriedu i zabezpieczała wjazd na teren zamku górnego, a także chroniła jego przedpole, gdzie teren za fosą niekorzystnie dla obrońców dość stromo podnosił się. Cylindryczna wieża zastąpiła więc starszą, drobną wieżę z ostrogą, która jako całkowicie zasłonięta bergfriedem, mogła wówczas zostać obniżona do poziomu korony sąsiedniego muru obronnego.
Przypuszczalnie w drugiej połowie XIII wieku lub w XIV stuleciu przy południowym odcinku muru obronnego tylnego dziedzińca, zbudowany został drugi budynek o rzucie wydłużonego prostokąta. W przyziemiu został on podzielony na dwa pomieszczenia o zbliżonej wielkości. Przyziemie budynku pełniło funkcje gospodarcze, mieszcząc między innymi kuchnię. Narożnik pomiędzy starszą a młodszą zabudową zajęła w XIV wieku czworoboczna budowla o wieżowym charakterze, zwiększająca przestrzeń mieszkalną i użytkową zamku. Również w XIV wieku wzmocniono ochronę dziedzińca zewnętrznego, poprzedzonego od zachodu wąskim parchamem. Przejazd przez parcham ograniczony był po bokach przez ściany poprzeczne, co tworzyło pewnego rodzaju przedbramie lub mały budynek bramny z bocznymi portalami prowadzącymi na międzymurze.
W XV wieku odpowiedzią na rozwój broni palnej była budowa przed przedzamczem masywnego wału ziemnego, na którym usytuowano basteję przystosowaną do obrony przy użyciu cięższych dział. Ponadto obronę podzamcza na całym obwodzie zapewniał kamienny mur. Sam dziedziniec podzamcza był bardzo rozległy. Znajdował się tam browar, słodownia, karczma, łaźnia, kuźnia i inne budynki gospodarcze. Wzniesiono nawet młyn, którego koła napędzała woda z pobliskiego jeziora, przekierowywana systemem wysokich kanałów w celu pokonania rowu fosy. Zamek u schyłku średniowiecza przekształcono więc w duże reprezentacyjne założenie o sporych możliwościach gospodarczych.
Stan obecny
Zamek uchodzi dziś za jedno z najstarszych i najciekawszych prywatnych założeń rycerskich na terenie Czech, a także jedną z pierwszych budowli, które szybko doczekały się modernizacji (druga połowa XIII wieku). Niestety do czasów współczesnych przetrwał w postaci słabo zachowanej trwałej ruiny. W najlepszym stanie przetrwało południowe skrzydło na tylnym dziedzińcu oraz cylindryczna wieża, mająca parę metrów wysokości. Zamek udostępniony jest do zwiedzania. Wiedzie do niego żółty szlak turystyczny ze wsi Bohy o długości około 2 km. W pobliżu zamku znajduje się rezerwat przyrody Hřešihlavská.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Západní Čechy, t. IV, red. Z.Fiala, Praha 1985.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.