Krasikov – zamek Švamberk

Historia

   Zamek prawdopodobnie wzniesiony został około drugiej połowy XIII wieku. W źródłach historycznych odnotowany został w postaci przydomku Ratmíra z rodu Skviřínskich w 1287 roku. Później potomkowie Ratmíra przemianowali się na panów ze Švamberka, zamek natomiast często nazywano po niemiecku Schwamberg. Z 1342 roku pochodzi bezsprzeczna informacja, iż zamek był własnością Bohuslava ze Švamberka. Jego rodzina przez XIII i XIV wiek pięła się po drabinie społecznej i stopniowo bogaciła, umożliwiając ciągłą rozbudowę rodowego gniazda. Dla przykładu syn Bohuslava o tym samym imieniu był w latach 1358 – 1366 królewskim hejtmanem w Chebie, a później nawet najwyższym komornikiem królestwa. Również jego synowie: Bušek, Bohuslav i Jan dzierżyli wysokie urzędy.
   Podczas wojen husyckich zamek był własnością Bohuslava VI, który był znany jako największy w zachodnich Czechach przeciwnik Kielicha. W 1421 roku Švamberk został przez bożych bojowników oblężony i po dwóch dniach zdobyty. Bohuslav Švamberk prawdopodobnie przez rok przebywał w niewoli, ale na początku 1422 roku przeszedł na stronę husycką. W międzyczasie nowy garnizon Krasikova zdołał odeprzeć dwa ataki katolickich wojsk. Po śmierci głównego husyckiego wodza i stratega Jana Žižky w 1424 roku Bohuslav Švamberk stał się nawet głównodowodzącym buntowników, wkrótce jednak, w listopadzie 1425 roku został ranny podczas dobywania austriackiego miasta Retz i zmarł. Jego następcą na Krasikovie został Hynek Krušina ze Švamberka, gorliwy katolik przez całe życie. W okresie jego panowania na zamku wybuchł w 1443 roku pożar, po którym konieczne były naprawy.
   Po wojnach husyckich aż po XVI stulecie Švamberkovie utrzymali pozycję  pośród czołowych czeskich rodów, co umożliwiło im dalsze rozbudowywanie i ulepszanie rodzinnego zamku. Okres świetności Krasikova zakończył się dopiero wraz z wojną trzydziestoletnią. W 1644 roku zamek został zniszczony przez ogromny pożar, który co prawda nie miał związku z działaniami wojennymi (podobno zawiniła kobieta piekąca ciasto w kuchni zamkowej), lecz po trzech latach dodatkowo splądrowały go wojska szwedzkie. Po tym wydarzeniu budowla nigdy się już nie podniosła i popadła w całkowitą ruinę.

Architektura

   Zamek zbudowano na podłużnym grzbiecie dość wysokiego wzniesienia, który nadał warowni kształt wąskiego trójkąta z najdłuższym ramieniem usytuowanym na linii północny-zachód, południowy-wschód. Mniej więcej pośrodku budowlę przedzielono poprzecznym rowem, który wydzielił od północnego zachodu zamek górny, a po przeciwnej stronie podzamcze. Droga do warowni wiodła od zachodu, pod północnym zboczem zabezpieczanym przez główną wieżę, aż ostro zakręcając osiągała od wschodu podzamcze.
   Główną konstrukcją obronną była umieszczona w najwyższym punkcie bazaltowego cypla cylindryczna wieża. Jej średnica wynosiła prawie 11 metrów, a ściany miały grubość murów wynoszącą w przyziemiu 3,5 metra. Pierwotne wejście do niej z pewnością znajdowało się na znacznej wysokości. Być może prowadził do niego drewniany pomost z korony murów obronnych lub z pobliskiego budynku mieszkalnego. Wieża nie zabezpieczała bramy wjazdowej do zamku, a jedynie drogę dojazdową. Dlatego oba dłuższe boki zamku (zwłaszcza północno-wschodni) zabezpieczono pod murami głęboką fosą i ziemnymi wałami.
   Zabudowę mieszkalną zamku usytuowano wzdłuż kurtyny zachodniej. Prawdopodobnie najstarszy, najbardziej na północ wysunięty budynek zajmował całą przestrzeni miedzy obydwoma murami obronnymi. Z pewnością był on podpiwniczony, początkowo zapewne tylko jednopiętrowy z pomieszczeniami o płaskich stropach. Na podzamczu znajdowała się starsza z dwóch kaplic zamkowych, poświęcona św. Jerzemu, udokumentowana w 1342 roku. Ponadto mieściła się tam typowa zabudowa gospodarcza: spichrze, obory, chlewy, stajnie, kuźnia itp. Podzamcze z górnym zamkiem połączono mostem przerzuconym ponad przekopem i opartym na skalnym filarze.
   Rozbudowa z XV wieku wzbogaciła zamek górny o nowe domy przystawione do wewnętrznych ścian murów. W okresie tym dokonano także wymiany początkowo drewniano – ziemnych obwarowań podzamcza na mury kamienne. W XVI wieku w narożniku zamku górnego wzniesiono czworoboczną wieżę, mającą zabezpieczyć fosę pomiędzy podzamczem, a górnym dziedzińcem, którego prawie wszystkie boki były już wówczas zastawione zabudową mieszkalną lub gospodarczą (kuchnia). Dalszemu wzmocnieniu uległo wówczas podzamcze w którego kurtynie północno – wschodniej wzniesiono jedną lub dwie półokrągłe, otwarte od wewnątrz baszty, czy też basteje. Szczególną uwagę poświęcono zabezpieczeniu bramy i drogi dojazdowej. Na skalnym cyplu po południowej stronie utworzono wieloboczny obwód murów górujący nad zakręcającą poniżej drogą na podzamcze. Prawdopodobnie posiadał on wzmocnienie w postaci bastei lub przystosowanej do ognia artylerii wieży. W XVI wieku cały zamek został również otoczony niższym, zewnętrznym murem obronnym.

Stan obecny

   Z wielkiego i silnego niegdyś zamku, dumy rodu Švamberków, pozostały do dzisiaj w zasadzie jedynie relikty cylindrycznej wieży głównej, fragment ściany przyległego do niej budynku i porozrzucane w różnych miejscach na terenie dawnego zamku fragmenty murów. Zobaczyć można również zachowane piwnice po budynkiem mieszkalnym zamku górnego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa castles.cz, Hrad Krasikov.

Strona internetowa hrady.dejiny.cz, Švamberk (Krasíkov).