Historia
Wieś Kovalov w przekazach pisemnych odnotowana została w 1307 roku, kiedy to stała się częścią majątku klasztoru w Dolních Kounicach. Od XIII wieku funkcjonował w niej już niewielki zamek, czy też gródek rycerski. W 1252 roku z Kovalova pisał się Bohuš, brat Matéja z Kovalova i Jana z Višňoveho, dworzanina Przemysła Ottokara II w dobie gdy był księciem austriackim. W 1253 roku Kovalov prawdopodobnie został zniszczony przez najazd Kumanów, po którym został odbudowany przez Matéja z Kovalova. Nowa budowla (druga faza) przetrwała dwadzieścia pięć lat, aż ród założycieli wymarł. Kolejną odbudowę przeprowadził Jan z Meziřiči (trzecia faza) prawdopodobnie między 1307 a 1314 rokiem. Kres funkcjonowanie gródka, podobnie jak wioski, którą w 1493 roku opisywano jako wyludnioną, prawdopodobnie nastąpił w okresie wojen husyckich.
Architektura
Niewielki zamek wzniesiony został na kolistym spłaszczeniu niedużego wzniesienia o średnicy około 25 metrów, umieszczonego na równinnym, pozbawionym większych różnic wysokościowych terenie. Kopiec miał strome stoki, dochodzące nawet do 55 stopni i otoczony był podwójnym obwodem fosy oraz ziemnym wałem. Zewnętrzny rów miał 5 metrów szerokości, natomiast wał ziemny 4 metry szerokości, co pozwalało umieścić na nim drogę wjazdową do rdzenia zamku, otaczającą prawie cały kopiec, od grobli wjazdowej do mostu ponad wewnętrzną fosą, która miała 7,5 metrów szerokości. Koronę wzniesienia zapewne otaczał drewniany parkan lub częstokół.
W północno – zachodniej części dziedzińca na kulminacji wniesienia, zbudowano czworoboczny budynek o wymiarach 6,5 x 6 metrów, być może o wieżowym charakterze. Jego konstrukcja zapewne była mieszana, drewniano-szachulcowa z kamienną podmurówką. Ponadto na majdanie znajdowały się dwa mniejsze budynki, zapewne o przeznaczeniu gospodarczym. Mogły się w nich mieścić stajnie i pomieszczenia służby. W jednym funkcjonował piec kopułowy do wypieku chleba. Na południowy – wschód od kopca niewielkie spłaszczenie terenu pomiędzy rowami mogło być zajmowane przez mały przygródek o charakterze gospodarczym. Całość tworzyła zapewne typową, powszechną jeszcze w XIII wieku budowlę średniozamożnego rycerstwa w formie motte.
W drugim etapie funkcjonowania gródka, po 1253 roku, wzniesiono w jego centrum piętrowy budynek o wymiarach 10,5 x 7,3 metry. Prawdopodobnie był on konstrukcji szachulcowej, ze ścianami wykonanymi z plecionej wikliny wzmacnianej gliną, lecz w odróżnieniu od wcześniejszego był już kryty dachówką, a wewnątrz posadzki miał wyłożone ceramicznymi płytkami, zdobionymi liliami heraldycznymi. Odkryto w nim także liczne fragmenty kafli piecowych. Zaplecze gospodarcze gródka znajdowało się w rozwijającej się w jego sąsiedztwie osadzie.
W trzeciej fazie zbudowano nową wieżę o wymiarach podstawy 6,8 x 8,4 metry, postawioną na kamiennym cokole, ze ścianami wzniesionymi z kamienia i cegieł. Usytuowano ją na terenie dawnego przygródka po stronie wschodniej, zapewne z powodu zużycia szczytu kopca i obawy przed ustawieniem tam cięższej konstrukcji. W sąsiedztwie wieży, w południowo – zachodniej części przygródka stał kolejny, mniejszy budynek, którego wnętrze ogrzewane było kamiennym piecem. Na głównym majdanie znalazły się jedynie trzy lub cztery drewniane chaty. Pośród nich centralną pozycję zajmował zrębowy dom o wymiarach 8 x 3,5 metra.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Obecnie w Kovalovie zobaczyć można jedynie ziemny kopiec o wysokości 6 – 7 metrów i pozostałości rowu dawnej fosy. Wstęp na ich teren jest wolny. Kilkanaście lat temu wycięto porastające gródek drzewa i krzewy, ale niewykluczone, że kopiec obecnie znów porasta gęsta roślinność.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.