Konopiště – zamek

Historia

   Zamek Konopiště został wzniesiony na zachód od miasta Benešova pod koniec XIII wieku (być może po 1294 roku) przez króla lub przez praskiego biskupa Tobiáša z Bechyně. W 1296 roku po śmierci biskupa Benešov odziedziczył jego brat Milota, któremu tradycja przypisała główną rolę w zdradzie króla Przemysła Ottokara II. Milota zmarł w 1307 roku, a jego majątek został odziedziczony przez dwóch braci, być może jego synów, z których Dobeš, kanonik praskiego kościoła, wciąż w 1311 roku pisał się z Benešova. Dopiero w 1318 roku bracia Dobeš i Beneš po raz pierwszy pisali się z Konopiště. Tak więc, w latach 1311-1318, stary zamek w Benesovie został opuszczony, a możnowładcy przenieśli się do nowej rezydencji. Benešovicowie dzierżyli Konopiště do wymarcia rodu w 1327 roku. Wówczas zostali zastąpieni przez Šternberków, rządzących zamkiem aż do 1590 roku.
   Šternberkowie należeli do najmożniejszych katolickich rodów w Czechach. Petr ze Šternberka i Konopiště walczył z husytami, aż do swej śmierci w 1420 roku w bitwie pod Vyšehradem. Sławną postacią był również Zdeněk Konopišťský, dziedzic zamku od roku 1440. Stał się on jednym z głównych opozycjonistów przeciw husyckiemu królowi Jerzemu z Podiebradów, co doprowadziło do prawie dwuletniego oblężenia Konopiště w 1467 roku przez armię Jerzego. Obwarowania zamku okazały się na tyle silne, iż garnizon poddał się dopiero z powodu braku jedzenia w grudniu 1468 roku. Było to najdłuższe oblężenie w historii czeskiej wojskowości. Tymczasowo Konopiště przejął dowódca zwycięskiej armii, Zdeněk Kostka z Postupic, lecz Šternberkowie odzyskali uszkodzony zamek w 1479 roku. W trakcie walk zniszczeniu ulec musiała północna część warowni, gdyż na początku XVI wieku, właśnie całe północne skrzydło zostało odbudowane.
   Druga, już renesansowa przebudowa miała miejsce po wielkim pożarze pod koniec XVI stulecia. Dotknęła ona głównie zachodniej części zamku, której dziedziniec został zastawiony nowymi budynkami, po stronie północnej wychodzącymi nawet na teren dawnego międzymurza. Prawdopodobnie wówczas rozebrano górne części zachodnich wież, które otrzymały wieloboczne kształty nawiązujące do holenderskiego renesansu. Przebudowa została zakończona w 1605 roku.
   Na początku XVII wieku zamek dzierżyła rodzina Hodějovskich z Hodějova, którzy Konopiště uczynili główną siedzibą swego majątku. Bernard Hodějovský był czołowym przedstawicielem powstania antyhabsburskiego w latach 1618-1620, dlatego po jego upadku Konopiště przejęli zwolennicy Habsburgów: Albrecht von Wallenstein, Pavel Michna z Vacínova, Vrtbovie z Vrtby, a następnie ród Lobkoviców. W pierwszej połowie XVIII wieku zamek dotknęła największa, najbardziej go zmieniająca, barokowa przebudowa. Rozebrano wówczas między innymi wieżę południowo – wschodnią, która została odbudowana w 1894 roku na starych fundamentach. Prawie wszystkie inne wieże zostały obniżone do poziomu gzymsów nowych budynków (poza wschodnią i północno – wschodnią), a reorientacji uległo wejście na zamek, który nie był już dostępny od zachodu, ale od wschodu. W 1887 roku od Lobkoviców Konopiště kupił arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg, który dokonał jeszcze zmian w stylu historyzującym. Po zamachu w Sarajewie w 1914 roku rezydencję przejęli spadkobiercy księcia. Podczas II wojny światowej siedzibę urządziło sobie w niej SS, a po II wojnie światowej znacjonalizowany zamek udostępniono zwiedzającym.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na wzgórzu, które na zachodzie i południu było pierwotnie otoczone potokiem. Założono go na planie wydłużonego, niemal regularnego czworoboku o około 70 metrach długości i prawie 40 metrach szerokości, który był otoczony ze wszystkich stron zewnętrznym, niższym murem wydzielającym parcham o szerokości 5-7 metrów, głęboką fosą i ziemnym wałem. Główny obwód murów obronnych miał prawie 3 metry grubości i zwieńczony był krenelażem.
   Każda z trzech kurtyn (wschodnia, zachodnia i północna) wzmocniona została pośrodku masywnymi cylindrycznymi wieżami (ze względu na ich flankującą funkcję można by je nazywać basztami) o średnicy od 9 do prawie 12 metrów i wysokimi na około 35 metrów (północna miała nieco mniejszą średnicę od dwóch pozostałych). Nie jest pewne czy także kurtyna południowa posiadała podobną wieżę. Do każdej z nich przylegała smukła wieżyczka ze spiralnymi schodami, także połączona z pierścieniem fortyfikacji. Wieża wschodnia miała dodatkowo spiralne schody umieszczone w grubości muru, które prowadziły na obronną galerię umieszczoną na wysuniętych konsolach. Środkowa wieża północna miała nawet dwie boczne wieżyczki, być może o rożnej wysokości. Oprócz tego zamek został wzmocniony czterema mniejszymi wieżami narożnymi o średnicy 6-8 metrów i wysokość około 22 metrów, silnie wysuniętymi poza obwód obronny. Także one zostały zaopatrzone w przylegające wieżyczki komunikacyjne, za wyjątkiem dwóch wież wschodnich, które sąsiadowały z budynkami mieszkalnymi. Konopiště mógł więc oprócz obrony pasywnej (fosa, wały, mury) prowadzić także aktywną, znacznie skuteczniejszą obronę flankową, dodatkowo wzmocnioną machikułami i krenelażem, które posiadała każda z wież. Dach pokrywał tylko ich wewnętrzną przestrzeń, a woda była usuwana za pomocą rzygaczy. Obrona flankowa była nowością w ówczesnych zamkach na terenie Czech, które podobnie jak warownie niemieckie opierały się głównie na wertykalnej obronie bergfriedu, często nie powiązanego nawet z obwodem obronnym.
   Pierwotne wejście do zamku znajdowało się po zachodniej stronie. Wiodła do niego droga z Benešova, która obchodziła zbocze od południa i osiągała podzamcze na zachodzie. Wjazdu strzegły dwie bramy: pierwsza, poprzedzona mostem zwodzonym, w murze zewnętrznym oraz druga w głównym murze po stronie północno – zachodniej. Wewnątrz zamek podzielono poprzeczną ścianą na dwie części: większy dziedziniec zachodni i mniejszy pomiędzy dwoma skrzydłami budynków na wschodzie. Ten drugi być może chroniony był przy poprzecznej ścianie fosą i mostem zwodzonym. Oba budynki, północny i południowy w przyziemiach zostały podzielone na dwa i trzy mniejsze pomieszczenia, a na piętrach usytuowano duże sale. Oprócz drugich pięter posiadały jeszcze niskie, drewniane lub szachulcowe poddasze, z którego z pewnością wiódł dostęp na koronę murów obronnych. O istnieniu takiego poddasza świadczą zachowane schody w grubości północnego muru.
   Konopiště  powstało pod wpływem francuskich budowli typu kasztelowego, które umożliwiały aktywną obronę flankową. Był to drugi tego typu zamek na terenie Czech (pierwszym był Týřov). W momencie budowy był konstrukcją nadzwyczajną, której możliwości obronne przewyższały inne ówczesne warownie.

Stan obecny

   Zamek zachował się do dzisiaj w barokowo – neogotyckiej formie. Z pierwotnych elementów przetrwała wieża wschodnia i północno – wschodnia, częściowo widoczne są obniżone wieże zachodnia i północna. Oryginalne średniowieczne mury ukryte są zapewne także pod nowożytnymi elewacjami, szczególnie we wschodniej części rezydencji. Konopiště udostępnione jest do zwiedzania, terminy i godziny otwarcia najlepiej sprawdzać na oficjalnej stronie tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa hrady.cz, Zámek Konopiště.