Kolín – kościół św Bartłomieja

Historia

   Budowę kościoła św. Bartłomieja rozpoczęto wkrótce po założeniu królewskiego miasta Kolín przez Przemysła Ottokara II w latach 60-tych XIII wieku. Po krótkiej przerwie w okresie niepokojów po śmierci króla Ottokara II, prace były kontynuowane w ostatniej ćwierci XIII wieku i ukończone przed końcem lat 80-tych. W pierwszej ćwierci XIV wieku wprowadzono jedynie niewielkie zmiany (boczna kaplica) oraz bliżej nie znane przekształcenia.
   W 1349 roku świątynia została uszkodzona przez pożar który wybuchł w mieście, a zniszczenia te stały się impulsem do dalszej działalności budowlanej. Z inicjatywy cesarza Karola IV wezwano sławnego architekta i mistrza budowlanego Petra Parléřa, który dokonał renowacji i przebudowy prezbiterium. W 1378 roku prace były już na tyle zaawansowane, iż kościół mógł zostać ponownie konsekrowany. Po tej dacie kontynuowane były późnogotyckie adaptacje kościoła, wspierane przez bogatych mieszczan z Kolína.
   W okresie wojen husyckich Kolín został zajęty przez zbuntowanych przeciwko królowi Zygmuntowi prażan, a w 1421 roku kolińscy mieszczanie zostali zmuszeni do przyjęcia czterech artykułów praskich, czyli zbioru podstawowych postulatów wyznawców husytyzmu. W wyniku tego kościół św. Bartłomieja stał się na przeszło dwieście lat świątynią utrakwistyczną. Prowadzono wówczas jedynie prace naprawcze, bez znaczących przekształceń. W 1442  roku w południowej wieży zawieszony został sławny dzwon „Vůžan“ (podobno zawierał on dużą ilość srebra i wyposażony był w obręcz z czystego złota); następnie obie wieże połączono na wysokości górnych kondygnacji drewnianym mostem (podobnie jak we wrocławskiej
katedrze św. Marii Magdaleny). Pod koniec XV wieku zauważono problemy statyczne północnej wieży, dlatego w 1504 roku zaraz obok kościoła wzniesiono wolnostojącą dzwonnicę, do której przeniesiono dzwony z zagrożonej wieży.
   W 1622 roku, po rozpoczęciu kontrreformacji, ostatni protestancki dziekan został wydalony z Kolína, a jego miejsce zajął niepopularny katolicki ksiądz polskiego pochodzenia Jan Glodomaster. W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1633 roku, kościół św. Bartłomieja został spustoszony przez wojska szwedzkie. Jego powojenna odbudowa prowadzona była z wielkim trudem z powodu zubożenia miasta i kłopotów finansowych. Dodatkowym nieszczęściem był wielki pożar z 1796 roku, który całkowicie wypalił świątynię. W kolejnych latach została ona jedynie prowizorycznie zadaszona, a pierwsze większe naprawy przeprowadzono w 1848. Gruntowna odbudowa i renowacja rozpoczęła się w 1878 roku na podstawie planów architekta Josefa Mockera. Po krótkiej przerwie na przełomie wieków, już pod nadzorem Ludvíka Láblera, prace kontynuowano w latach 1904-1910. Odnowiona świątynia została konsekrowana ponownie w 1911 roku.

Architektura

   Kościół z pierwszej fazy budowy był budowlą trójnawową z prostokątnym w planie prezbiterium po stronie wschodniej. Nawy boczne kończyły się natomiast trójbocznymi apsydami. Do świątyni prowadziły dwa portale północne i główny portal w ścianie zachodniej. Poniżej chóru usytuowano kryptę z ołtarzem św. Ducha. W drugiej fazie, jeszcze przed końcem lat 80-tych XIII wieku wzniesiono po stronie zachodniej dwie smukłe, ośmioboczne wieże o wysokości 66 metrów oraz zasklepiono wszystkie trzy nawy. Na początku XIV wieku po stronie południowej wzniesiono boczną kaplicę z wielobocznym zamknięciem.
   W trzeciej fazie rozbudowy z drugiej połowy XIV wieku, wiązanej ze sławnym Petrem Parléřem, dokonano przebudowy prezbiterium, którego wysokie mury zostały otoczone wieńcem kaplic. Jego dolną część utworzył masywny blok zakrystii ze skarbcem świątynnym w przyziemiu i przylegających kaplic chórowych. Nad nimi złożony system przypór zwieńczonych sterczynami wzmocnił i odciążył górne ściany, przeprute dużymi, ostrołukowymi oknami z maswerkami. Istnieje przypuszczenie, iż w podobny sposób Parléř zamierzał przebudować korpus nawowy, jednak zamierzenia tego nigdy nie przeprowadzono.
Przed 1400 rokiem jedynie powiększono okna w nawach i wieży północnej, a przy nawie południowej dostawiono kaplicę Marii Panny, zwaną dzisiaj Kokovská.
   Wnętrze świątyni jeszcze w drugiej połowie XIII wieku zwieńczono sklepieniami krzyżowo – żebrowymi. Wyrastają one z konsol ozdobionych motywami roślinnymi i figuralnymi, których formy są wyjątkowe i niepowtarzalne na ziemiach czeskich. Na jednej ze służek południowo-wschodniego filara przedstawiono motyw „Judensau“, reprezentujący trzech Żydów pijących mleko świni (krytyka obżarstwa), a na północno zachodnim motyw splecionych smoków (herb Kolína) i harpii. na uwagę zasługują również dwa zworniki żeber w nawach bocznych, ozdobione reliefami o trzech rybach ze wspólną głowę i z trzema zającami ze splecionymi uszami (symbolika nieznana). W zachodniej części korpusu nawowego usytuowano wczesnogotycką emporę z XIII wieku, pod którą umieszczono sklepioną kruchtę.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa cestyapamatky.cz, chrám sv. Bartoloměje.