Historia
Zamek Koberštejn został wzniesiony prawdopodobnie pod koniec XIII wieku, w celu ochrony kopalń złota wokół Gór Złotych. Był także budowlą graniczną, chroniącą wjazdu na teren biskupstwa wrocławskiego przez dolinę Czarnej Opawy, na którą zamek miał dobry widok. Fundatorem Koberštejnu mógł być wojewoda opawski Mikuláš I, biskup wrocławski, książę wrocławski, lub książę Bolko Świdnicki, który na pobliskich terenach po 1290 roku angażował własne środki i siły.
W 1335 roku król czeski Jan Luksemburski podporządkował sobie książąt śląskich, choć Koberštejn najpewniej należał wówczas do Mikołaja II opawskiego, władcy księstwa zależnego już od długiego czasu od Królestwa Czeskiego. Przypuszczalnie w czasach Mikołaja II zamek został wyremontowany, a być może także i rozbudowany. Po śmierci Mikołaja II w 1365 roku, ziemię opawską rozdzielono pomiędzy jego czterech synów, przy czym władcą zwierzchnim przez krótki czas stał się Przemek I. Pod jego panowaniem Koberštejn nie stanowił ośrodka miejscowych dóbr, a więc nie utrzymywali go mieszkańcy okolicznych wsi. Na zamku nie prowadzono żadnej kancelarii, a stała załoga zapewne była nieduża, co stało się powodem braku Koberštejnu w ówczesnych dokumentach i innych przekazach pisemnych. Jego funkcja obronna mogła ulec zmniejszeniu po 1335, gdy wszyscy okoliczni książęta stali się lennikami władców czeskich.
Kres funkcjonowania zamku prawdopodobnie nastąpił w XV wieku, w okresie wojen husyckich, albo podczas walk Macieja Korwina o koronę czeską. Według niepotwierdzonej tradycji w końcowym okresie funkcjonowania był wykorzystywany przez raubritterów – rycerzy rozbójników. Nie został wspomniany w źródłach pisanych, za wyjątkiem późnego urbarza z 1687 roku, w którym wspomniano opuszczoną ruinę Koberštejn.
Architektura
Zamek Koberštejn wzniesiono na znacznej wysokości 912 metrów n.p.m. Usytuowany został na skalnym cyplu górującym 210 metrami nad doliną Czarnej Opawy, płynącej głębokim zakolem u podstawy wzniesienia w odległości kilkuset metrów. Naturalne ukształtowanie terenu dawało zamkowi ochronę bardzo stromymi i skalistymi skarpami od zachodu, północy i wschodu. Drogę dojazdową od południa, od strony kulminacji góry, zabezpieczono podkowiastym w planie przekopem i ziemnym wałem, za którymi ulokowano niewielkie podzamcze.
Główną budowlą zamku była cylindryczna wieża – bergfried, usytuowana w najwyższym punkcie terenu, na skalnej formacji w północnej części cypla. Miała ona średnicę około 10 metrów i mury wykonane z łamanego kamienia wiązanego zaprawą piaskowo – wapienną. Środek wieży w dolnej partii prawdopodobnie był owalny, z kamiennymi schodami przystawionymi do wewnętrznego lica. Ze względu na umiejscowienie bergfried dość nietypowo nie mógł kontrolować bramy wjazdowej do zamku, ale zapewniał optyczną kontrolę nad całą okolicą, w tym nad drogą pnącą się z doliny po stronie północnej. Ponadto wieża wizualnie demonstrowała na przybywających siłę fortyfikacji.
Po północnej stronie wieży hipotetycznie znajdować się mógł niewielki budynek, ale skały o stromych skarpach i zróżnicowanej wysokości raczej uniemożliwiały budowę znaczniejszej konstrukcji. Bliżej nie rozpoznany budynek mieszkalny lub bramny o wymiarach 8,5 x 8,5 metra ulokowano natomiast pod skalistą częścią cypla od południa. Zajmował on skrajną część niedużego dziedzińca, bardzo nierównego, z licznymi zagłębieniami i ostańcami. Wjazd do tej części zamku chroniony był kamiennym murem obronnym z cylindryczną wieżą przy dolnej bramie. Mur z grubsza półkolistym łukiem odcinał poszerzoną część cypla od reszty terenu. Poprzedzony był wspomnianym powyżej przekopem o szerokości 13-28 metrów i głębokości od 4 do 10 metrów, ponad którym musiał być przerzucony drewniany most. Dostępu do rowu chronił ziemny wał o szerokości w koronie 2-3 metry i rozpiętości około 100 metrów, z wyraźnie poszerzoną częścią wschodnią.
W drugim etapie rozbudowy zamku, około XIV – XV wieku, być może z powodu bliżej nieznanych zniszczeń lub, co bardziej prawdopodobne, z powodu problemów statycznych, przebudowana została wieża główna, którą po oderwaniu południowo – zachodniego fragmentu obniżono i przedłużono ku południowi, stapiając ze starszym, kwadratowym budynkiem pod wieżą. W efekcie powstał wydłużony dom mieszkalny o długości około 20-23 metrów, zapewne nie tak wysoki jak starsza wieża, ale wciąż dominujący w architekturze zamku.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowały się ruiny wieży – stołpu o maksymalnej wysokości dochodzącej do 9 metrów. Czytelny jest także rów suchej fosy oraz ziemny wał. Dostęp do nich możliwy jest z dwóch stron. Pierwsza, krótsza trasa (3 km) prowadzi niebieskim szlakiem z Horní Údolí. Druga, nieco dłuższa trasa prowadzi czerwonym szlakiem od wsi Rejvíz. Ze szczytu przy dogodnej pogodzie rozciąga się wspaniała panorama na pasmo górskie Jesionika.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Čep M., Edelstein i Koberstein – funkcje i znaczeni zamków biskupów wrocławskich na obecnym pograniczu polsko – czeskim dawnego księstwa nyskiego [w:] Nyskie fortyfikacje na przestrzeni dziejów, red. P.Szymkowicz, B.Kozak, Nysa 2010.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Morava, t. II, red. Z.Fiala, Praha 1983.
Kouřil P., Prix D., Wihoda M., Hrady českého Slezska, Brno – Opava 2000.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.