Historia
Zamek Górny w Kestřanach prawdopodobnie został zbudowany w drugiej połowie XIII wieku, jako część mańskich dóbr lennych podległych królewskiemu miastu i zamkowi Písek. Jego najstarszym znanym właścicielem był Albert z Kestřan, poświadczony źródłowo w 1315 roku. Kolejna pośrednia wiadomość odnotowana została w 1338 roku, kiedy to wymienieni zostali synowie Alberta: Michal, Simon i Bartoloměj. W 1360 roku część majątku zmarłego Bartłomieja, król Karol IV przekazał braciom Buškowi, Jindřichowi i Jakubowi z Lhoty. Znaczne rozgałęzienie się rodu w pierwszej połowie XIV wieku, miało zasadniczy wpływ na rozbudowę pierwotnie skromnego Górnego Zamku.
Pod koniec XIV wieku Zamek Górny przeszedł na własność Arnošta, podczas gdy nowo powstały w Kestřanach Zamek Dolny dzierżyła inna gałąź rodu – Barochowie. W 1416 roku Arnošt sprzedał swoją część Václavowi Koktanowi, którego syn doprowadził do połączenia obu majątków. Doszło do tego w 1475 roku, kiedy to ówczesny właściciel Górnego Zamku, Bohuslav z Kestřan, kupił również Zamek Dolny. Ten drugi od tamtego czasu stopniowo podupadał i niszczał, wykorzystywany jedynie do działalności gospodarczej, zaś Zamek Górny był zamieszkiwany, rozbudowywany i wzmacniany. W 1491 roku osadę Kestřany kupił Jindřich ze Švamberka, którego wnuk, również o imieniu Jindřich, dokonał znacznej przebudowy Zamku Górnego około połowy XVI wieku.
W 1619 roku, na początku wojny trzydziestoletniej, Kestřany zostały spustoszone przez wojska cesarskie. W późniejszych latach, chociaż ówczesny właściciel Jan Vilém ze Švamberka jeszcze pomieszkiwał na Górnym Zamku, to jednak jego znaczenie zmalało. W 1652 roku, w trakcie podziału dóbr, majątek kestřański odnotowany został jako opuszczony. Przypadł wówczas córce Jana Viléma i jej mężowi Karlowi, hrabiemu Paar, który przekazał nieokreśloną kwotę na remont podupadłego folwarku i rozpoczął budowę barokowej siedziby na miejscu trzeciego zamku kestřańskiego. Zamek Górny utracił odtąd na znaczeniu, choć wszystkie zabudowania na początku XVIII wieku wyremontował nowy właściciel, książę Schwarzenberg. W kolejnych stuleciach Zamek Górny zmieniał jeszcze parokrotnie właścicieli, nim przeszedł pod zarząd Muzeum Okręgowego w Písku.
Architektura
Zamek wzniesiono na kępie czy też wyspie, usytuowanej pośród mokradeł i terenów zalewowych rzeki Otavy oraz bliżej płynącego potoku Brložskiego. Najstarszym, centralnie położonym elementem założenia była czworoboczna wieża mieszkalno-obronna o wymiarach 13,5 × 18,5 metra i o ścianach grubości 1,5 metra, wzniesionych z kamienia łamanego i gruzu. Ze względu na płaski teren, wieża otoczona musiała być obwarowaniami na całym obwodzie. Zapewne do końca XIII wieku miały one lżejszą formę drewnianą, w postaci palisady lub częstokołu, z bramą przypuszczalnie od południa. W obrębie dziedzińca oprócz wieży znajdowała się studnia.
W wnętrzu przyziemia wieża mieściła dwa pomieszczenia o różnej wielkości, połączone ze sobą ostrołukowym portalem. Początkowo mogły one być przykryte stropami, następnie sklepieniami kolebkowymi. Także pierwsze piętro miało dwa pomieszczenia, ale wschodnia sień w XIV wieku oddzielona została niewielkim przedsionkiem, zakończonym wejściowym portalem dwuramiennym. Zachodnia komnata przykryta była już w XIII wieku sklepieniem krzyżowo-żebrowym o dwóch przęsłach, z ceglanymi żebrami o klinowym przekroju, podtrzymywanymi przez ostrosłupowe konsole granitowe. Drugie pomieszczenie na tym poziomie pierwotnie miało drewniany strop, zastąpiony w trakcie XIV-wiecznej przebudowy kolebką. Prawdopodobnie wyżej znajdowało się jeszcze jedne piętro, być może o konstrukcji szachulcowej.
Pod koniec XIV lub na początku XV wieku prostokątny obszar o wymiarach 30 × 35 metry otoczono murem obronnym oraz szeroką na 10-15 metrów nawodnioną fosą. Obwód murów wzmocniły trzy wieże: czworoboczna w narożniku południowym, nieco większa, także czworoboczna wysunięta nieco przed kurtynę wschodnią i narożna umieszczona w pobliżu studni po stronie północnej, o formie podkowiastej. Wieże czworoboczne być może miały funkcje mieszkalne, gdyż zaopatrzone były w wykusze latrynowe. Podkowiasta wieża miała natomiast charakter czysto obronny. Jej nazwa sugerowałaby, że mogła być wykorzystywana dodatkowo jako więzienie (czes. Lidomorna). Wieża południowa dostępna była z poziomu gruntu, za pomocą ostrołucznego, kunsztownie profilowanego przenikającymi się wałkami portalu.
Prawdopodobnie jeszcze pod koniec XV wieku po stronie południowo-wschodniej narożnik murów zabudowano nowym budynkiem o kształcie litery L. W części południowej umieszczono w nim przejazd bramny z ostrołukowym portalem i wnęką do której chowany był most zwodzony. Po stronie północno-wschodniej przyziemia znalazła się duża, oświetlana pięcioma oknami i przykryta drewnianym stropem sala, natomiast w mniejszym skrzydle północnym umieszczono małą izbę oraz podłużną kaplicę przykrytą sklepieniem wysklepkowym.
Stan obecny
Górny Zamek w Kestřanach zachował się do czasów współczesnych, lecz przeszedł szereg przekształceń na przestrzeni wieków. Z centralnej wieży mieszkalnej przetrwało jedynie sklepione przyziemie (obecnie w formie piwnicy) i dawne piętro, włącznie z XIII-wiecznym sklepieniem, jednym oryginalnym otworem szczelinowym i nieco późniejszym, ale gotyckim portalem wejściowym. Widoczne są także trzy wieże z XIV/XV wieku i pełen obwód muru, od południowego-wschodu zastawiony budynkiem przekształconym w czasach nowożytnych. Zaniedbany zamek oczekuje obecnie renowacji, lecz jest dostępny odpłatnie dla zwiedzających codziennie od 9.00 do 18.00.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 2, Praha 2000.
Durdík T., Kašička F., Nechvátal B., Hrady, hrádky a tvrze na Písecku, Písek 1995.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Čechy, t. V, red. Z.Fiala, Praha 1986.
Kašička F., Soubor tří feudálních sídel a dvorce v Kestřanech u Písku, „Archæologia historica”, 12/1987.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Soukup J., Soupis památek historických a uměleckých v Království českém, ročník 33. Politický okres písecký, Praha 1910.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.