Historia
Zamek Dolny, młodsza z trzech średniowiecznych budowli wzniesionych w Kestřanach, prawdopodobnie został zbudowany pod koniec XIV wieku przez synów Mikuláša Barocha, który był wnukiem Alberta z Kestřan, pierwszego znanego właściciela Zamku Górnego. Kolejnym właścicielem zamku był Ctibor Baroch, a po nim następny Mikuláš Baroch, który w 1475 roku sprzedał Dolny Zamek Bohuslavowi z Kestřan, posiadaczowi pobliskiego Zamku Górnego.
W drugiej połowie XV wieku Zamek Dolny musiał popaść w zaniedbanie, gdyż kiedy w 1491 roku Jindřich ze Švamberka kupił od Bohuslava z Kestřan dwie tamtejsze siedziby, Dolna była opisywana jako zrujnowana i częściowo wykorzystywana do celów gospodarczych. Rok wcześniej wspomniano jeszcze Jana i Vojslava z Kestřan, ale prawdopodobnie reprezentowali oni osobną, niezależną linię właścicieli, mieszkających w trzecim kestřańskim zamku, czy też dworze. Także on został w latach 90-tych XV wieku zakupiony przez Jindřicha ze Švamberka, który ostatecznie skupił w jednym ręku cały majątek kestřański, wraz z szeregiem dóbr pańszczyźnianych.
Na początku XVI wieku główną rezydencją Jindřicha ze Švamberka był Zamek Górny, natomiast Zamek Dolny w połowie XVI wieku przekształcono na browar, spichlerz i oborę. Wraz z innymi zabudowaniami Kestřan zostały one spustoszone na początku wojny trzydziestoletniej przez cesarski oddział huzarów i wyremontowane do połowy XVII wieku. Kolejne modyfikacje w średniowieczne zabudowania wprowadzano na początku XVIII wieku, kiedy to Kestřany zakupił książę Schwarzenberg. Pomimo remontów Zamek Dolny pełnił funkcje gospodarcze aż do XIX wieku.
Architektura
Kestřański Zamek Dolny wzniesiony został pośród podmokłych terenów zalewowych rzeki Otavy na południu oraz płynącego po stronie północnej potoku Brložskiego, który wpadał do Otavy na wschodzie i którego wody posłużyły do utworzenia stawu rybnego w północnej części założenia. Zamek Dolny usytuowany został po południowo-wschodniej stronie starszego Zamku Górnego, w bardzo bliskiej od niego odległości, nie przekraczającej 50 metrów. Oba zamki od początku XVI wieku łączył na południu wspólny dziedziniec gospodarczy z pomocniczą zabudową i z trzecim, najskromniejszym dworem, czy też zamkiem kestřańskim.
Zamek Dolny miał kształt otoczonego murem czworoboku, zbliżonego do trapezu o wymiarach 30 × 22-29 metrów. Jego rdzeniem i najstarszym elementem była czworoboczna wieża mieszkalna o wymiarach 9 × 12 metrów, pierwotnie zapewne otoczona obwarowaniami drewniano-ziemnymi. Posiadała ona sklepione przyziemie i dwa górne murowane piętra przykryte drewnianymi stropami. Wejście do niej pierwotnie prowadziło z wysokości pierwszego piętra, z poziomu chodnika w koronie późniejszego muru obronnego. Parter dostępny był jedynie z góry i oświetlany niewielkimi otworami szczelinowymi. Główne pomieszczenia mieszkalne znajdowały się na pierwszym i drugim piętrze. Wieża oryginalnie posiadała jeszcze czwartą, najwyższą kondygnację o konstrukcji drewnianej lub szachulcowej, która była nadwieszana i częściowo wysunięta przed elewacje na belkach. Uzupełnieniem budowli były osadzone nad fosą dwa wykusze latrynowe.
Na wschód od wieży mieszkalnej, być może jeszcze w XIV wieku, zbudowany został drugi, wydłużony w planie budynek, natomiast na południu umieszczona została czworoboczna, niewielka wieża, prawdopodobnie służąca jako pierwotna, najstarsza brama, dostępna przez most nad rowem fosy. Wieżyczka ta stała w bardzo bliskiej odległości od wieży mieszkalnej, oddzielona od niej zaledwie wąskim pasem terenu. W późniejszym okresie średniowiecza utraciła funkcję bramną, ale flankowała przepruty po jej zachodniej stronie nowy portal bramny.
W drugiej połowie XV wieku obwód muru obronnego przedłużono od północy i zachodu, celem powiększenia przywieżowego dziedzińca. Nową część wzmocniono narożną, cylindryczną wieżą o średnicy 5 metrów. Umieszczona została ona po stronie północno-zachodniej i w około 3/4 wysunięta przed przyległe kurtyny. Dodatkowo nieduży, podłużny budynek umieszczono w południowo-zachodnim narożniku dziedzińca, a w przestrzeń między południowym odcinkiem muru obronnego i wieżą wstawiono kolejny budynek. Całość zamku ochraniana była przez nawodnioną fosę.
Stan obecny
Dolny Zamek, pomimo wieloletniego funkcjonowania jako obiekt gospodarczy, zdołał zachować się w stosunkowo dobrym stanie, co więcej po ostatnich pracach rewitalizacyjnych odzyskał dawny blask. Główna wieża mieszkalna jest dziś nieco niższa od stanu pierwotnego, za sprawą utraty szachulcowej kondygnacji. Zarówno w jej murach, jak i w murach sąsiednich skrzydeł, przepruto duże nowożytne otwory okienne. Pierwotna drobna czworoboczna wieża bramna została wtopiona w skrzydło południowe, natomiast sąsiednia późniejsza brama musiała zostać w XX wieku w całości zrekonstruowana. W całości przetrwała natomiast narożna wieża cylindryczna, wraz z sąsiednimi kurtynami muru obronnego. Obecnie cała budowla znajduje się w rękach prywatnych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 2, Praha 2000.
Durdík T., Kašička F., Nechvátal B., Hrady, hrádky a tvrze na Písecku, Písek 1995.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Čechy, t. V, red. Z.Fiala, Praha 1986.
Kašička F., Soubor tří feudálních sídel a dvorce v Kestřanech u Písku, „Archæologia historica”, 12/1987.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.