Kašperk – zamek

Historia

   W 1356 roku cesarz Karol IV nakazał Vítovi zwanemu Hedvábný “aby zamek Kašperk  wzniósł ku obronie ziem czeskich”. Potrzeba ochrony wynikała głównie z obecności złóż złota w górnym biegu rzeki Otavy. Przy niej już na początku XIV wieku wyrosła osada Reichenstein (Rejštejn), a wkrótce potem miasteczko Bergreichenstein. W 1341 roku zostało one przeniesione w trochę inne miejsce, wciąż było jednak na tyle ludne, iż cztery lata później król Jan Luksemburczyk mógł podczas oblężenia miasta Landshut wysłać z niego 600 górników do wykonywania podkopów. To wydarzenie stało się przyczyną wrogości między Ludwikiem Bawarskim i Luksemburczykiem, utrzymującej się również po wstąpieniu na tron czeski Karola IV, co w konsekwencji doprowadziło do decyzji o budowie zamku Kašperk (pierwotnie Karlsberg).
   Prace budowlane prawdopodobnie zostały ukończone w 1366 roku, wtedy też otworzono nowy szlak przez  Kvilde i pasmo Szumawskie do komory solnej w Austrii i Pasawy. W tym czasie zamek stał się również siedzibą egzekucji, co oznaczało, że każdy, kto był jego właścicielem, był odpowiedzialny w regionie za dbanie o porządek publiczny i bezpieczeństwo oraz o ściganie przestępców. Rok wcześniej, w 1365 roku, cesarz przekazał zamek arcybiskupowi Janowi Očkovi z Vlašimia. Od tamtego momentu oddawany był w zastaw możnym: w 1402 roku Habartovi z Hartenbergu, a w 1411 roku Petrowi Zmrzlík ze Svojšína, który dokonał w nim napraw kosztem 200 kop groszy. Od 1454 roku zamek dzierżył Zdeňek ze Šternberka, którego ród posiadał Kašperk aż do 1531 roku. Zdeňek należał w drugiej połowie XV wieku do przeciwników króla Jerzego z Podiebradów, jednak zamek nie odegrał większej roli w wojnach z buntownikami. Prawdopodobnie wówczas, z powodu obawy przed atakiem armii królewskiej, na wschód od zamku wzniesiono obwarowania tzw. Pustego hrádku. W połowie XVI wieku zamek na krótko powrócił w ręce królewskie, jednak nie miał on już większego znaczenia. W 1616 roku opuszczoną warownię przejęło miasto Kašperské Hory. Choć zamek nie został zniszczony w trakcie wojny trzydziestoletniej, później stopniowo popadł w ruinę.

Architektura

   Pod budowę zamku wybrano skalisty, podłużny grzbiet góry na wysokości 886 metrów n.p.m., który z jednej strony dominuje nad podnóżem Szumawy, a z drugiej kontroluje dolinę rzeki Vydry. Obwarowania zostały dostosowane do kształtu wzgórza, przez co otrzymały formę nieregularnego, lekko załamanego wieloboku, usytuowanego dłuższymi bokami z grubsza na linii wschód-zachód.
   Obwód zewnętrznego muru obronnego, obejmujący wszystkie strony zamku, miał kształt wydłużonego owalu o długości ponad 300 metrów, z prostym ścięciem od strony wschodniej, gdzie znajdowała się brama wjazdowa. Dostępna była przez most zwodzony przerzucony ponad szeroki rów, który dodatkowo chroniła narożna, cylindryczna wieża na czworobocznej podstawie. Sama brama była zwykłym portalem zamykanym zapewne wrotami. Za nią droga prowadziła około 60 metrów długim podzamczem, pomiędzy blankowanym murem zewnętrznym po prawej stronie i murem parchamu zamku górnego po lewej stronie. Po stronie zachodniej osiągało się drugą bramę prowadzącą na zamek średni. Ona także chroniona była wykutym w skale rowem i dostępna przez most zwodzony. Mechanizm mostu oparty był na dwóch drewnianych belkach, które od wewnętrznej strony były połączone poprzecznymi i ukośnymi belkami w sztywną ramę i obracane za pomocą metalowych kołków wokół poziomego pręta w murze bramy. Cała konstrukcja była obciążona przeciwwagą; kiedy most był wciągnięty, belki spadały do dwóch wysokich wcięć, gdy były spuszczone, most znajdował się w pozycji poziomej. Była to konstrukcja powszechna zwłaszcza we Francji.
   Długi i wąski dziedziniec zamku średniego zajmowała pierwotnie zabudowa drewniana, zapewne o charakterze gospodarczym. Jedynie w zachodnim narożniku usytuowano murowaną, czworoboczną więżę ze sklepioną kolebkowo piwnicą. Po stronie wschodniej dostęp do zamku górnego zabezpieczony został obmurowaną fosą o szerokości 5 metrów, przez którą prowadził zwodzony most.
   Zamek górny usytuowano na szczycie wąskiego grzbietu i nadano mu kształt prawie regularnego prostokąta o długości około 70 metrów i szerokości 22 metrów. Wymiary te wyznaczały zasięg muru parchamu, który tworzył około 4 metrowe międzymurze z zabudową zamku. Jego rdzeń składał się z trzech części: dwupiętrowego, mieszkalnego pałacu o 33 metrach długości i 11 metrach szerokości do którego od wschodu i zachodu przystawiono dwie czworoboczne wieże. Od pałacu wyróżniały się one jedynie grubszymi (2,20 metra) murami i wysokością, posiadały bowiem cztery kondygnacje. Wieża wschodnia dominowała nad pierwszą bramą na podzamcze. Jako, iż była to najbardziej zagrożona strona, wieża nie miała tam ani jednego otworu (podobnie jak na zamku w Karlštejnie). Także druga, zachodnia wieża, od strony zamku średniego nie posiadała okien, jedynie niewielki wykusz na najwyższym piętrze.
   Jedyne wejście do rdzenia zamku znajdowało się po stronie południowej. Z obszaru międzymurza po schodach wchodziło się na kamienny filar i przez zwodzony mostek przechodziło do zachodniej części zamku. Portal prowadził do niewielkiej sieni oświetlanej wąskim oknem w północnej ścianie. Pozostała przestrzeń przyziemia oświetlana była jedynie przez małe okna w południowym murze i zwieńczona była płaskim, drewnianym stropem. Piętro pałacu dostępne było po drewnianych schodach z sieni. Patrząc od zachodu mieściło małe pomieszczenie wejściowe, dużą komnatę i dwa mniejsze pomieszczenia na wschodzie. Największa komnata oświetlana była prostokątnymi oknami usytuowanymi w niszach z bocznymi ławami. Pierwsze ze wschodnich pomieszczeń, skrócone po północnej stronie wąskim korytarzem, posiadało ściany w konstrukcji szachulcowej, wyłożone od wewnątrz drewnem w celu lepszego utrzymywania ciepła, a od południa w dwóch rzędach  pięć okienek (podobne pomieszczenie znajdowało się na zamku w Karlštejnie). Komnata we wschodniej części pierwszego piętra posiadała narożny kominek i wykusz ustępowy. Drugie piętro pałacu zostało podzielone na trzy części poprzecznymi ścianami: była to duża sala środkowa i dwa mniejsze pomieszczenia boczne. Pomieszczenie zachodnie zajmowała sień ze schodami, oświetlana od południa dużym oknem wykuszowym. Przyziemia obu wież oddzielone były od pałacu murami i dostępne jedynie z góry. Wieża wschodnia miała schody w grubości muru. Wyższe piętra obu wież służyły celom mieszkalnym i oświetlane były dużymi oknami. Połączone były także z pałacem portalami i posiadały wykusze w ścianie północnej. Trzecie piętro wschodniej wieży prawdopodobnie pokryte było pierwotnie ściennymi polichromiami. Ze względu na orientację komnaty, możliwe jest, że w XV wieku została tu umieszczona kaplica. Co ciekawe, p
omieszczenia na czwartym piętrze obu wież połączone były na wysokości poddasza pałacu długim korytarzem i zabezpieczone przy portalach wejściowych zwodzonymi kładkami. Zwieńczenie wież składało się z kamiennych hełmów. Na około nich mury otoczono przedpiersiem (z krenelażem) na wystających konsolach, tworząc obronną i obserwacyjną galerię. Do odprowadzania wody deszczowej służyły kamienne koryta, wystające poza elewacje zamku, by woda nie spływała po ścianach.
   Rozbudowy z XV wieku dotyczyły głównie dwóch obiektów. Pierwszym był prostokątny w planie budynek, który wypełnił całą szerokość międzymurza między zamkiem górnym a średnim, tuż za fosą. Drugim była strażnica zwana Pustý hrádek, usytuowana 400 metrów na wschód od zamku. Miała ona formę dużej, pięciobocznej wieży, zapewne przystosowanej do użycia broni ogniowej. Dodatkowo podwyższeniu uległy mury obronne głównego zamku, które zaopatrzono wówczas na koronie w kryty ganek dla obrońców.

Stan obecny

   Zamek przetrwał w postaci dość dobrze zachowanej trwałej ruiny, która jest stopniowo poddawana w ostatnich latach renowacji. Widoczne są obie wieże zamku górnego, ściany obwodowe pałacu, XV-wieczny budynek pomiędzy zamkiem górnym i średnim oraz większość murów zamku średniego. Wewnątrz dla zwiedzających udostępniono niewielkie muzeum.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.