Kájov – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

   Budowę kościoła Wniebowzięcia NMP rozpoczęto w 1475 roku, choć murowana świątynia pod wezwaniem Śmierci Marii Panny funkcjonowała już w Kájovie przed 1255 rokiem i miała ona z kolei zastąpić jeszcze starszy, drewniany kościół. Patronat nad tym kościołem sprawował klasztor cystersów w Zlatej Korunie, a co najmniej od 1320 roku był on świątynią parafialną. Budowla ta spłonęła w 1422 roku w czasie husyckiej wyprawy na pobliski Krumlov. Po zakończeniu wojen husyckich została odbudowana, o czym świadczyło udzielenie odpustów na ten cel w 1448 roku.
   W 1469 roku Kájov zdobyły utrakwistyczne wojska Petra Kaplířa z Vimperka. Ówczesny proboszcz kościoła, Michael Pils, nie uciekł, jak to najczęściej bywało, ale wraz z nauczycielem pobliskiej szkoły zabarykadował się w kościele, w którym skutecznie się bronił. Spaleniu uległa wówczas jedynie plebania i budynek szkoły. Po uspokojeniu sytuacji w kolejnych latach Michael Pils rozpoczął zbieranie funduszy na odbudowę ze zniszczeń i wzniesienie nowego kościoła, nad którym prace ukończono już po 10 latach, w 1485 roku. Tak szybka budowa możliwa była dzięki przedsiębiorczości proboszcza oraz wsparciu możnego rodu Rožmberków.
   Nowożytne przekształcenia dotknęły kościół w XVII wieku, po upadku antyhabsburskiego powstania, które zapoczątkowało wojnę trzydziestoletnią. Spowodowało to rekatolizację kraju i odżycie ruchu pielgrzymkowego z którym kościół od dawna był związany. Plebanię przebudowano w 1661 roku z inicjatywy Matouša Ungera, ówczesnego proboszcza i późniejszego opata klasztoru w Zlatej Korunie. Dwa lata później wyremontowano wieżę kościoła, a w 1665 roku przebudowano zakrystię. W 1690 roku w odnowioną wieżę uderzył piorun, co wymusiło kolejne naprawy w latach 1691-1692. Kolejne prace budowlane miały miejsce w drugiej połowie XVIII stulecia, kiedy to połączono stary kościół Śmierci Marii Panny z późnogotycką świątynią i zabudowaniami plebani. W drugiej połowie XIX i pierwszej połowie XX wieku kościół przeszedł kilka remontów, lecz po wydaleniu miejscowej ludności niemieckiej w 1945 roku jego znaczenie jako miejsca pielgrzymkowego zmalało. Mimo wykorzystania do celów sakralnych kościół i przylegające do niego budynki były w stanie wymagającym szeroko zakrojonych prac renowacyjnych, które podjęto dopiero w 1989 roku.

Architektura

   Kościół Wniebowzięcia NMP wzniesiono na niewielkim wzgórzu górującym nad wsią, na południe od XIII-wiecznego kościoła Śmierci Marii Panny, który był niedużą jednonawową budowlą z czworobocznym prezbiterium zwieńczonym sklepieniem krzyżowym.
   Kościół Wniebowzięcia NMP otrzymał dwunawowy korpus na planie prostokąta oraz obszerne prezbiterium z wielobocznym zamknięciem na wschodzie. Po stronie północnej na jego styku z korpusem nawowym przystawiono prostokątną zakrystię, natomiast w południowo – zachodnią część bocznej nawy wtopiono czworoboczną wieżę. Całość (poza wieżą) opięto uskokowymi przyporami, pomiędzy którymi przepruto ostrołukowe, wysokie rozglifione okna. Wejście umieszczono w sklepionej krzyżowo kruchcie po stronie północnej, lecz kolejny portal znalazł się także w drugim przęśle od wschodu nawy południowej oraz w prostej fasadzie zachodniej.
   Wewnatrz prezbiterium od korpusu oddzielono ostrołuczną arkadą łuku tęczowego i zwieńczono żebrowym sklepieniem sieciowym. Korpus przykryto rożnymi formami sklepienia gwiaździstego, opartego na dwóch smukłych filarach, natomiast trzeci filar został nietypowo, asymetrycznie umieszczony w południowo – zachodnim narożniku nawy, gdzie podtrzymywał także wieżę. Po zachodniej stronie korpusu umieszczono również chór z późnogotycką kamienną balustradą zdobioną maswerkami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Foltýn D., Sommer P., Vlček P., Encyklopedie českých klášterů, Praha 1998.
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa ckrumlov.info, Poutní kostel Kájov.