Kadaň – miejskie mury obronne

Historia

   Budowę murów miejskich  rozpoczęto w Kadaň  prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku, po założeniu miasta przez króla Przemysła Ottokara II w 1259 roku. Prace pierwszego etapu prowadzono aż do późnego XIV stulecia.
   Obwarowania odegrały ważną rolę podczas wojen z pierwszej połowy XV wieku, szczególnie podczas oblężenia miasta w 1421 roku przez wojska II krucjaty antyhusyckiej. Nie sprostały natomiast napastnikom dwukrotnie: w 1420 i w 1427 roku. Po wojnach husyckich fortyfikacje z powodu rozwoju broni ogniowej zostały wzmocnione i rozbudowane. Wokół Starego Miasta zbudowano drugą linię muru obronnego z podkowiastymi basztami, a bramy wyposażono w przedbramia, rozwinięte w dwóch przypadkach do formy barbakanów. Lżejszymi fortyfikacjami obwiedziono wówczas również przedmieścia. Nad organizacją obrony i stanem obwarowań czuwali tzw. hejtmani kwartałowi, stojący na czele poszczególnych dzielnic. Miasto było podzielone na cztery okręgi, a na przedmieściach było 9 mniejszych dzielnic. Zgodnie z regulacją miasta z 1579 roku mieszczanie wystawiali straże w sile kilkudziesięciu mężczyzn. Trzech z nich strzegło mostu przez rzekę Ochrzę, trzech pełniło wartę przy bramie Žateckiej, dwóch mężczyzn stało u Bramy Hrnčířskiej na przedmieściach. Po jednym strzegło Bramy Wodnej, furty Katowskiej i Bramy Łąkowej (Luční). Załogi dużych bram miejskich Prunéřovskiej i Świętej składały się także z trzech mężczyzn.
   Po wojnie trzydziestoletniej znaczenie średniowiecznych obwarowań znacznie zmalało. Zaczęły one być zastawiane zabudową cywilną i popadać w zaniedbanie. Od lat 30-tych XIX wieku zaczęto przeprowadzać rozbiórki. Po II wojnie światowej wyburzono wiele budynków, dzięki którym odsłonięto fragmenty murów miejskich. Wielki program renowacji obwarowań przeprowadzano od lat 70-tych do lat 90-tych XX wieku.

Architektura

   Miasto wraz z jego obwarowaniami założono na wywyższeniu terenu nad brzegami rzeki Ochrzy, która zabezpieczała Kadaň od strony południowej. Od wschodniej natomiast przeszkodę stanowił strumień Bystřica. Obwód murów miejskich tworzył nieregularny prostokąt o wymiarach około 500 metrów na linii północ – południe oraz około 350 metrów ze wschodu na zachód. W części południowej w ciąg fortyfikacji włączony był zamek.
   Początkowo obwarowania składały się z pojedynczego kamiennego muru obronnego, od XIV wieku wzmocnionego nieregularnie rozmieszczonymi półokrągłymi basztami. Po wojnach husyckich dobudowany został drugi, zewnętrzny obwód niższego muru, a z czasem na części obwodu nawet trzeci pas muru. Ten ostatni pominięto jedynie od dość bezpiecznej strony południowej, chronionej rzeką. Zewnętrzną strefę obrony stanowiła fosa.
   W drugiej połowie XV wieku Kadaň jako jedno z nielicznych miast w tej części Europy otrzymało także oddzielne obwarowania dla swoich przedmieść (Sedlec, Nowe Miasto, Prunéřów i Szpitalne). Utworzyły one formę zbliżoną do półokręgu, którego prostą podstawę stanowiła rzeka. Składały się z pojedynczego muru o długości około 2500 metrów wzmocnionego od strony wschodniej półokrągłą Wieżą Prochową.
   Do miasta prowadziły cztery bramy: Praska (zwana także Žatecką lub Kovářską) od strony południowo – wschodniej, prowadząca w kierunku Špitálskégo przedmieścia i mostu, Brama Prunéřovska od strony północnej, Brama Mikulovicka (zwana również Heiligentor czyli Świętą) oraz Brama Wodna (Rzeczna) na południowym zachodzie. Po stronie wschodniej funkcjonowała jeszcze mniejsza Furta Katowska. Ze źródeł historycznych wiadomo, iż nie była ona w odróżnieniu od głównych bram miejskich zamykana na noc. Główne cztery bramy umieszczono w czworobocznych wieżach, rozbudowanych w XV wieku o przedbramia. W przypadku Bramy Prunéřovskiej i Praskiej były to cylindryczne barbakany. Siedem kolejnych bram, a w zasadzie furt, prowadziło przez obwarowania na przedmieściach. Były to: Gnojna, Święta i Pasterska na zachodzie, Prunéřovska i Boczna na północy oraz Garncarska i Mostowa na zachodzie.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego przetrwały dość liczne fragmenty murów obronnych, najlepiej zachowane zwłaszcza od strony rzeki. Najciekawszym ich elementem jest Brama Mikulovická oraz barbakan Bramy Žateckiej z 1458 roku. Przetrwały także nieliczne baszty zarówno głównego muru jak i zewnętrznego obwodu np. Baszta Franciszkańska po stronie północno – wschodniej, czy Baszta Szpitalna po stronie południowej.

pokaż Bramę Žatecką (Praską) na mapie

pokaż Bramę Mikulovicką (Heiligentor) na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa hrady.cz, Kadaň, městské opevnění.
Strona internetowa wikipedia.org, Městské opevnění v Kadani.