Jihlava – miejskie mury obronne

Historia

   Budowę obwarowań rozpoczęto w Jihlavie wkrótce po założeniu miasta w latach 40-tych XIII wieku. Szybkie ufortyfikowanie miasta (prace zakończono w latach 60 lub 70-tych XIII stulecia) spowodowane było zapewne tym, iż był to ważny ośrodek górniczy na granicy Czech i Moraw, dodatkowo usytuowany na znaczącym szlaku handlowym zwanym „Haberskim”. W XIV wieku obwarowania wzmocniono basztami, funkcjonowało już wówczas także wszystkie pięć bram.
   W okresie wojen husyckich miasto, które było katolicką ostoją króla Zygmunta Luksemburskiego, nie zostało ani razu zdobyte przez bożych bojowników. Było jednak bezpośrednie zagrożenie w 1423, 1425 i 1427 roku, kiedy to oblegały je wojska Jana Žižki i Jana Roháča z Dubé. Obwarowania okazały się skuteczne, a obrońcy zdeterminowani, dzięki czemu Jihlava odparła wszystkie ataki, choć jej bezpośrednie otoczenie zostało spustoszone. W drugiej połowie XV wieku, w dużej mierze niemiecka Jihlava, odmówiła uznania koronacji husyckiego Jerzego z Podiebradów. W obliczu nowej wojny fortyfikacje wzmocniono i wyremontowano, prawdopodobnie wówczas część baszt czworobocznych została zastąpiona półokrągłymi. W 1458 roku miasto  zostało oblężona przez wojska Jerzego i ostatecznie zmuszone do poddania.
   Wiek XVI był okresem przejściowym, charakteryzował się zanikiem znaczenia średniowiecznych obwarowań, a pojawieniem fortyfikacji nowożytnych. W Jihlavie w okresie tym wzmocniono głównie najbardziej zagrożone elementy obwarowań, czyli bramy, które otrzymały rozbudowane przedbramia. Kolejne prace zostały podjęte w 1639 roku w obliczu zagrożenia szwedzkiego. Jednak powstałe wtedy szańce i palisady były zapewne budowane w pośpiechu i traktowane jako element tymczasowy i prowizoryczny. W 1645 roku Szwedzi zdobyli Jihlave i natychmiast przystąpili do rozległych prac nad wznoszeniem trzeciego pasa, nowożytnych już obwarowań bastionowych. Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej znaczenie wyniszczonej Jihlavy zaczęło spadać. Podupadłe obwarowania przestały być naprawiane i popadły w ruinę. Od 1783 roku mury zaczęły być rozbierane, a fosa zasypywana. W celu ułatwienia komunikacji w XIX stuleciu rozebrano większość bram miejskich wraz z przedbramiami.

Architektura

   Założono nad rzeką Jihlavką miasto otrzymało nieregularny obwód murów obronnych o kształcie zbliżonym do półksiężyca i długości około 4 880 metrów. Główny mur miał około 6 metrów wysokości i poprzedzony był niezabudowanym obszarem międzymurza przed którym biegł zewnętrzny, niższy mur parchamowy. Zarówno główny obwód jak i mur zewnętrzny wzmocnione były nieregularnie rozmieszczonymi czworobocznymi i cylindrycznymi basztami. Rzadziej rozmieszczone były one od strony wschodniej, chronionej dodatkowo przez rzekę, gęściej z pozostałych kierunków. Zewnętrzną strefę zabezpieczała fosa, szeroka na około 10-12 metrów i głęboka na 7 metrów, zasilana wodą rzeki Jihlavki.
   Do miasta prowadziło pięć bram z których głównymi były trzy: Szpitalna od północy, która prowadziła na Německý Brod i Pragę, Matki Bożej od zachodu na drodze do Pelhřimov, oraz Brtnická od południa, prowadząca do Brtnic i Znojma. Mniejszą była Brama Krzyżowa prowadząca do Polná i Brama Czeska, która wychodziła na Velké Meziříčí i Brno. Bramy umieszczono w czworobocznych wieżach poprzedzonych przedbramiami na wysokości zewnętrznego muru obronnego. W XVI wieku część z nich została rozbudowana do formy barbakanów.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych mury miejskie zachowały się na obszarze około 2/3 obwodu, w najlepszym stanie na wschodniej, południowej i południowo – zachodniej stronie Starego Miasta. Z pośród pięciu bram przetrwała jedynie brama Matki Bożej po stronie zachodniej. Jej górna część została przebudowana w drugiej połowie XVI wieku.

pokaż Bramę Matki Bożej na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa starajihlava.cz, Jihlavské opevnění.
Strona internetowa pamatkovykatalog.cz, Jihlava, městské opevnění.