Jihlava – kościół Wniebowzięcia NMP z klasztorem franciszkańskim

Historia

   W latach 40-tych XIII wieku do do ​​nowo założonego królewskiego miasta Jihlavy przybyli franciszkanie. Otrzymali oni obszar położony w południowo-zachodniej części miasta, w pobliżu jednej z bram miejskich. Już w 1257 roku po raz pierwszy wspomniany został w źródłach klasztor minorytów, którego świątynią był kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Jego budowa trwała w latach 1245-1260, przez co uznaje się go za jeden z najwcześniejszych gotyckich kościołów na terenie Czech.
   Klasztor i kościół był często niszczony przez pożary, po raz pierwszy w roku 1353. W okresie wojen husyckich Jihlava zachowała wierność królowi Zygmuntowi, dzięki czemu klasztor funkcjonował w nienaruszonym stanie i stał się schronieniem dla braci z innych konwentów. W 1520 roku w klasztorze wybuchły zamieszki na tle religijnym, a niepokoje w mieście trwały aż do 1524 roku. Większość mieszczan przeszła wówczas na luteranizm, co prowadziło do licznych ataków na franciszkanów. Część klasztoru została wynajęta radzie miejskiej, a w okresie najgłębszego upadku w klasztorze żyło jedynie dwóch mnichów. Zniesiono wówczas przyklasztorny cmentarz, a kościół został zabudowany mieszczańskimi kamienicami.
   Po bitwie pod Białą Górą w 1620 roku i upadku antyhabsburskiego powstania w Jihlavie zaczęto przeprowadzać rekatolizację. Dzięki temu zniszczone klasztorne budynki odbudowano, a budowniczy Jacop Brasch przeprowadził w latach 1664-1665 pierwsze wczesnobarokowe modyfikacje. Kolejne przebudowy barokowe miały miejsce w 1730-1736 i w 1756 roku, gdy całkowicie przebudowano fasadę północną kościoła. Franciszkanie dzierżyli klasztor aż do 1950 roku, kiedy to wyrzuciły ich władze komunistyczne, a kościół przekształcono w świątynię parafialną. Po roku 1990 zabudowania klasztorne zostały minorytom zwrócone.

Architektura

   Kościół klasztorny wbrew średniowiecznej tradycji nie został zorientowany na linii wschód – zachód, lecz jego prezbiterium usytuowano po stronie południowej. Prawdopodobnie spowodowane było to bliskością miejskich obwarowań i brakiem miejsca. Budowla przybrała formę trójnawowej bazyliki z typowym dla kościołów mendykanckich, bardzo wydłużonym prezbiterium o trójbocznym zakończeniu (prawdopodobnie efekt późniejszej, gotyckiej przebudowy). Na przecięciu transeptu i nawy głównej wzniesiono ośmioboczną wieżę z kamiennym hełmem. Wnętrze kościoła już w XIII wieku ozdobiono ściennymi polichromiami, kolejne powstawały w XIV i XV wieku. Budowlę zwieńczono sklepieniami krzyżowo – żebrowymi. Na ich tle wyróżnia się gwiaździste sklepienie zamknięcia prezbiterium o żebrach spływających na kielichowate konsole. W zachodniej ścianie prezbiterium umieszczono potrójne sedilia o zakończeniach w formie trójliści oraz obok niewielką niszę, także z trójlistnym zwieńczeniem. Zabudowania klasztorne wzniesiono po zachodniej stronie kościoła, gdzie dwa skrzydła budynków, miejskie mury obronne i prezbiterium kościoła wydzieliły przestrzeń na otoczony krużgankami wirydarz.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa hrady.cz, klášter minoritů s kostelem Nanebevzetí Panny Marie.
Strona internetowa kralovskedilo.ktf.cuni.cz, Klášter minoritů s kostelem Panny Marie.