Jestřebí – zamek

Historia

   Początki zamku Jestřebí związane są z możnym rycerskim rodem Ronovców, a szczególnie jedną z ich gałęzi, panami z Dubé, którzy wysunęli się na czoło czeskiej szlachty w drugiej połowie XIII wieku. W 1296 roku jeden z nich, Hynek, pisał się z Jestřebí. W liście datowanym na 1300 rok po raz pierwszy wyraźnie wspomniano o castrum Jestřebí, nie ma jednak pewności, czy wzmianka ta dotyczyła opisywanego tu zamku, czy bezimiennego zamku na Konvalinkovej Górze. W XIV wieku źródła historyczne o Jestřebí nie wspominają, pojawia się on dopiero na początku XV stulecia. Starsi badacze (A. Sedláček) przyjmowali, iż zamek funkcjonował przez cały ten czas, nowsi jednak uważają (F. Gabrieli i J. Panáček), iż starsze założenie, gdziekolwiek by się nie znajdowało, zostało zniszczone na początku XIV wieku i odbudowane sto lat później.
   Na początku XV wieku Jestřebí  władali Berkové z Dubé, w 1403 roku wspomniany został Jindřich Berka zwany Jednookim, a następnie jego syn, Jindřich Hlaváč. W okresie wojen husyckich, pomimo, iż większość rodu pozostała katolicka i wierna cesarzowi Zygmuntowi, Jindřich przeszedł na stronę utrakwistów. Uzyskał wśród nich wysoką pozycję hejtmana zamku i miasta Lipý, które husyci zdobyli na jego krewniakach w 1426 roku.
   W latach 30-tych i 40-tych XV stulecia na zamku Jestřebí siedział Čeněk, syn Jindřicha Hlaváča. Był to okres walk pomiędzy łużyckim Związkiem Sześciu Miast, a rodem Vartemberków, których stronę poparł Čeněk. Gdy w 1445 roku doszło do wielkiej odwetowej wyprawy zbrojnej Łużyczan, Čeněk Berka szybko oceniając sytuację i nie widząc szans na skuteczną obronę, szybko sprzedał Jestřebí  Janowi ze Smiřic za 400 kop groszy czeskich. Nowy właściciel nie posiadał jednak zamku długo, gdyż w 1453 roku jako członek rady królewskiej został oskarżony  o zdradę i stracony, a jego majątek skonfiskowano.
   Około 1481 roku zamek kupił Kryštof z Vartemberka i przyłączył do swego rozległego majątku. Po jego śmierci, osiem lat później, Jestřebím rządzili jego synowie, początkowo wspólnie, lecz w 1503 roku podzielili majątek, a zamek przypał Zygmuntowi, który pisał się z niego w 1505 roku. Wkrótce zmarł on, a jego następca, brat Václav, nie mieszkał już na stałe w Jestřebí, lecz w swym zamku w Rybnovie, a później w nowo wybudowanej renesansowej rezydencji w Zahradkach. Surowy zamek w Jestrebi przestał w tym czasie spełniać nowożytne wymagania mieszkalne. W 1546 roku po raz pierwszy wspomniano o nim jako o opuszczonej budowli.
   Pod koniec XVIII wieku zamek stał się celem “romantycznych” wędrówek pierwszych turystów oraz niestety źródłem darmowego materiału budowlanego. Doprowadziło to do erozji skały, od której wkrótce zaczęły odpadać liczne fragmenty. W latach czterdziestych XX wieku dokonano neogotyckich przekształceń, wznosząc między innymi nową klatkę schodową.

Architektura

   Głównym elementem zamku był charakterystyczny skalny blok piaskowca z podstawą węższą niż górna powierzchnia oraz z wąską skałą na szczycie o wyglądzie przypominającym wieżę. Oryginalne wejście nie zachowało się. Teren zamku podzielono na dwa poziomy o różnej wysokości. W niższym (tam gdzie dziś znajdują się neogotyckie kręte schody) znajdowała się pierwotnie obsługiwana przez kołowrót studnia i zabudowa gospodarcza. Z pomieszczeń niższego poziomu zachowały się dwie komory wykute w skale i jedna zagłębiona w terenie. Większość zabudowy była drewniana. Ponieważ wysokie, strome i pionowe ściany zapewniały wystarczającą ochronę, u góry, na ich krawędziach wzniesiono jedynie dość słaby mur z blankami. Mur obronny uzupełniał wspomniany skalny blok o kształcie wieży, przewyższający niższą część zamku o około 10 metrów. Okrążała ona go z trzech stron tworząc rodzaj wąskiej galerii obronnej. W zanikłej części znajdował się jeszcze wyciosany w skale obiekt oznaczony jako wiezienie, który mógł być wykorzystywany jako spiżarnia. W górnej, wschodniej części usytuowana była bliżej nie rozpoznana, podpiwniczona budowla.

Stan obecny

   Obecnie zamek stanowią niewielki ruiny dawnej zabudowy (mur z krenelażem), zniekształcone przez neogotyckie przekształcenia i dodatki. Co więcej skalny blok jest dziś dużo mniejszy niż w czasach średniowiecza z powodu erozji i destrukcyjnej działalności człowieka. Pomimo zabezpieczeń jeszcze w 2009 roku zawaliła się kolejna część zamku, przez co czasowo był on niedostępny dla zwiedzających. Wejście na teren zamku, w tym jego górnej platformy, jest bezpłatne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa hrady.cz, Hrad Jestřebí.