Historia
Najstarsza pisemna wzmianka o zamku jaroslavickim zawarta została w 1249 roku, w przydomku rycerza Bočka. Był on przodkiem panów z Obřan, dworzaninem czeskich królów i burgrabią znojemskim. Przypuszczalnie jego siedziba była jeszcze konstrukcji drewniano – ziemnej lub jedynie częściowo murowana. Już po śmierci Bočka uległa zniszczeniu w 1304 roku, kiedy to zamek miał zostać spalony przez Kumanów, wraz z okoliczną ludnością, która szukała w nim schronienia.
Od 1316 roku zamek był własnością Jindřicha, który rozpoczął w Jaroslavicach długi okres rządów panów z Lipy. Dopiero w 1447 roku Pertold z Lipy sprzedał zamek Achaciowi Finkenheymerowi, a ten w 1466 roku Štěpánowi Eytzingerowi. Jego następca, Michal z Eytzing, wiódł o Jaroslavice spór z morawskimi stanami, w czasie którego musiał go nawet zbrojnie zdobywać i następnie odbudowywać ze zniszczeń. W drugiej połowie XVI wieku kolejny z właścicieli Jaroslavic, hrabia Scipio z Archu, rozpoczął gruntowną przebudowę, przekształcając dawne średniowieczne zabudowania w renesansowe założenie o czterech skrzydłach.
Na początku XVII wieku Jaroslavice były dwukrotnie niszczone: w 1601 roku przez wojska Adolfa z Althanu oraz w 1619 roku przez cesarskie wojska generała Dampierra. Z powodu udziału w powstaniu, ówczesny właściciel zamku, Volf Dětřich z Althan, czasowo utracił go w wyniku konfiskaty, choć jego ród zdołał zachować Jaroslavice niemal do końca XVIII stulecia. W okresie tym doszło do kolejnych, tym razem barokowych przekształceń zabudowy zamku. Ostatnim prywatnym właścicielem Jaroslavic przed II wojną światową był hrabia August von Spee. Po wojnie zamek został znacjonalizowany i zaczął służyć jako magazyn i spichlerz, co doprowadziło do znacznej dewastacji zabytkowej budowli.
Architektura
Zamek wzniesiono na szczycie wzniesienia, zabezpieczającego budowlę zboczami, szczególnie stromymi od północy i wschodu. Po stronie północnej opadały one ku dolinie rzeki Dyji, natomiast na wschodzie ku strumieniowi, który opływał zamek od południa i wpadał do rzeki na północnym – wschodzie. Zamek pierwotnie mógł mieć dość regularny, zbliżony do prostokąta kształt i dwuczęściowy układ z zamkiem górnym i podzamczem.
Prawdopodobnie najstarszym i głównym murowanym elementem zabudowy zamku była czworoboczna w planie wieża o wymiarach zewnętrznych 8,8 x 7 metrów, usytuowana we wschodniej części założenia, tuż przy nadrzecznej skarpie. Jej przestrzeń wewnętrzna wynosiła 5 x 3,2 metry, co wraz z jej umieszczeniem z dala od bramy, w najbezpieczniejszym punkcie terenu, świadczyłoby o pełnieniu funkcji mieszkalnej.
Pozostała zabudowa i fortyfikacje zamku początkowo mogły być konstrukcji drewnianej. Ich układ ciężko odtworzyć, nawet bez pewności czy podzamcze mieściło się po stronie północnej czy południowej (wieża stykała się narożnikami z obwarowaniami, mogła więc mieć wejście zarówno od północy, jak i od południa). Całość zapewne była ogrodzona z trzech stron rowem (za wyjątkiem najlepiej chronionego odcinka wschodniego), ponad którym przerzucono drewniany most.
Stan obecny
Do czasów współczesnych pierwotny zamek w zasadzie nie zachował się. Został tak gruntownie przekształcony w trakcie nowożytnych prac budowlanych, że relikty czworobocznej wieży mieszkalnej odkryto we wnętrzach skrzydła wschodniego, dopiero po przeprowadzeniu prac archeologicznych. Co więcej w wyniku wieloletnich zaniedbań komunistycznych władz, rezydencja jest dziś strasznie zaniedbana i opuszczona. Podobno miejscowi urzędnicy poszukują prywatnego inwestora, który zainwestowałby w odnowę zabytku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.