Hrubý Rohozec – zamek

Historia

   Budowniczym zamku był pod koniec XIII lub na początku XIV wieku Havel z Lemberka zwany Ryba z możnego rodu Markvarticów lub jego dwaj synowie i spadkobiercy: Ctibor i Jaroslav, którzy pisali się już w 1322 roku z Rohozeca. Kolejnymi właścicielami byli w latach 1323 – 1372 Půta i Jan z Turgova, a od 1374 roku Markvart z Vartemberka. Markvart naruszał mir w królestwie czeskim, wojując z powodów osobistych z łużyckimi sąsiadami. Wzbudziło to gniew króla Wacława IV, który w 1390 roku zdobył jego zamki Žleby, Zbiroh i Rohozec, uwięził Markvarta i skonfiskował jego majątek. Został on co prawda później zwolniony z więzienia, ale zmarł w 1392 roku.
   Przez następne lata dokumenty milczą o losie zamku, nie wiadomo jak bardzo ucierpiał w trakcie oblężenia z 1390 roku. W 1417 roku był własnością Jana z Michalovic zwanego Kruhlata, który w okresie wojen husyckich należał do zwolenników cesarza Zygmunta. Za jego czasów sławny husycki wódz Jan Žižka z Trocnova zdobył pobliskie miasto Trutnov, ponownie jednak nie wiadomo czy Rohozec wówczas ucierpiał. Dla odmiany syn Jana, Jindřich, aktywnie wspierał króla Jerzego z Podiebradów, choć on sam był katolikiem. W 1468 roku stał na czele armii, która odparła najazd katolickiej Unii Zielonogórskiej i Łużyczan. Sam jednak bitwę pod Trutnovem przypłacił raną w wyniku której umarł. Jego śmierć spowodowała, iż ród Michaloviców wymarł po mieczu, a zamek przeszedł na siostrę Jindřicha, Magdalenę i jej męża, Jana Tovačovského z Cimburka.
   W 1483 roku zamek odziedziczyło bogate małżeństwo: Johanka i Kunrát z Krajku, którzy w latach 1509 -1516 dokonali jego późnogotyckiej przebudowy. Prace te ukończył brat Johanki, Konrád. Prawdopodobnie wówczas powstało nowe skrzydło zachodnie i północne, zamurowano starą bramę, a po stronie południowej wzniesiono smukłą wieżę bramną, co spowodowało całkowite obrócenie zorientowania zamku na linii północ – południe. Zredukowano również obronność zamku poprzez zasypanie fosy i utworzenie na jej miejscu ogrodów.
   Od roku 1534 zamek dzierżył możny ród Vartemberków. Jeden z jego członków, Karel z Vartemberka, około 1600 roku dokonał kolejnej, tym razem renesansowej przebudowy zamku. Następni Vartemberkowie brali udział w powstaniu dającemu początek wojnie trzydziestoletniej, przez co, po przegranej bitwie pod Białą Górą w  1620 roku, ich majątek został skonfiskowany. Hrubý Rohozec na krótko przejął Albrecht von Wallenstein, a od 1628 roku francuski szlachcic, Mikuláš Des Fours. Jego potomkowie dzierżyli Rohozec jako rodowe gniazdo aż do 1945 roku, kiedy to zamek został znacjonalizowany. Niestety w XIX wieku dokonali oni znaczącej przebudowy, która usunęła jedne z ostatnich pierwotnych elementów zamku (między innymi obniżono i zabudowano wieżę główną).

Architektura

   Zamek ulokowano na skalistym wzniesieniu, opadającym stromą granią po stronie wschodniej w dolinę rzeki Jizery, a na południu w nieco płytszy, usytuowany poprzecznie wąwóz, który pierwotnie służył jako fosa. Pozostałe dwie strony zamku: północna i zachodnia, zostały zabezpieczone głębokim rowem i ziemnymi wałami.
   Pierwotny wjazd do zamku wiódł od strony północnej, gdzie rozwinęło się, zapewne także obwarowane drewniano – ziemnymi fortyfikacjami, podzamcze. Będąca zwykłym portalem w murze, brama flankowana była przez masywną czworoboczną wieżę o długości boku 11 metrów i znacznej grubości murów wynoszącej ponad 3,5 metra. Dostępna była po przekroczeniu zwodzonego mostu przerzuconego ponad fosą. Główny budynek mieszkalny wzniesiono w południowo-wschodnim narożniku dziedzińca, otoczonego wysokim murem obronnym o grubości 2,5 metra. Budynek był solidną konstrukcją o wysokości 19-20 metrów, przypominającą wieżę mieszkalną. W przyziemiu jego mury miały aż 3,5-4 metry grubości i trzy pomieszczenia. Miał on aż trzy piętrowej głębokości piwnice, pomiędzy którymi poruszano się klatką schodową umieszczoną od strony dziedzińca.
   Na początku XVI stulecia powstał mniejszy  i niższy budynek przystawiony do muru wschodniego. Prawdopodobnie pełnił on tylko funkcje gospodarcze. Jego budowa spowodowała przesunięcie bramy na przeciwległą stronę. Dzięki temu doszło niejako do obrócenie zorientowania zamku na linii północ – południe. Druga faza późnogotyckiej przebudowy z drugiego dziesięciolecia XVI wieku zaowocowała wyrównaniem poziomu dziedzińca oraz budową zachodniego skrzydła. W okresie tym wzniesiono także smukłą wieżę bramną, wysuniętą przed obwód murów po stronie południowej.

Stan obecny

   Obecnie dawny zamek prezentuje formę uzyskaną w wyniku licznych nowożytnych przekształceń, które zatarły jego oryginalny wygląd. Niestety w XIX wieku obniżono i zabudowano skrzydłem mieszkalnym główną wieżę, tak iż całość została silnie zunifikowana. Wyróżnia się jedynie smukła XVI-wieczna wieża po stronie południowej, można także, szczególnie z lotu ptaka, dopatrzeć się kształtu gotyckiego domu mieszkalnego na południowym wschodzie. Rezydencja udostępniona jest do zwiedzania od 24 marca do 31 października.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa zamek-hrubyrohozec.cz, History of the castle building.